Haftada 5 ders saati · Yılda yaklaşık 172 saat · 7 tema · Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortaokul Matematik Dersi Öğretim Programı
Değerli Veliler ve Sevgili Öğrenciler,
Beşinci sınıfı tamamlayıp altıncı sınıfa geçen her öğrenci için matematik yolculuğu bu yıl yeni bir eşiğe geliyor. Bu izlence, 2026-2027 yılı güncel müfredatına göre bu yıl nelerin öğrenileceğini, matematik derslerinin nasıl işlendiğini ve bu süreçte evde nasıl destek olunabileceğini ayrıntılarıyla anlatmak için hazırlandı. Genel bir çerçeve olarak hazırlanmıştır; okuldan okula ve sınıftan sınıfa değişen ayrıntılarda öğretmeninizin duyuruları esastır.
A. 5. Sınıf Öğrenme Çıktılarını Hatırlayalım
Öğrenciler geçen yıl yedi temayı tamamladı: geometrik çizimler ve açılar, doğal sayılar, dikdörtgenin çevresi ve alanı, kesirlerin farklı gösterimleri, kategorik veriyle istatistiksel araştırma, eşitliğin korunumu ve işlem özellikleri, öznel olasılık. Bu yıl ele alınacak her tema, geçen yılın bir deneyiminin üzerine kuruluyor:
- Doğal sayılarla dört işlem → çarpanlar, katlar, bölünebilme ve asal sayılar
- Kesirlerin farklı gösterimleri → kesir, ondalık ve yüzde ile dört işlem problemleri
- Öznel olasılık spektrumu → deneysel olasılık ve göreli sıklık
- Kategorik veri ve sütun grafiği → nicel veri, aritmetik ortalama, ortanca ve tepe değer
- Kesişen doğrular ve açılar → paralel doğrular, kesen ve dörtgenlerin özellikleri
- Eşitliğin korunumu ve örüntüler → bilinmeyen nicelikler ve cebirsel ifadeler
- Dikdörtgenin alanı → paralelkenar ve üçgenin alanı, çemberin uzunluğu ve pi sayısı
Yıl başında bu bağlantılar kısa hatırlatma etkinlikleriyle tazelenir, sonra yeni konulara geçilir. Özellikle muhakeme yapabilme, çıkarım yapabilme ve problem çözme stratejileri geçen yıldan taşınan asıl kazanımlardır.
B. 6. Sınıf Öğrenme Yolculuğu
Altıncı sınıf matematiğinin ayırt edici yanı genellemenin artmasıdır. Bir sayının çarpanları neden böyle davranır, kesirle bölmek ne demektir, "bilinmeyen" bir niceliği harfle göstermek ne kazandırır, çemberin çevresi çapının kaç katıdır? Bu yılın soruları hesaptan çok "her zaman böyle mi?" sorusuna dayanıyor; pi sayısı bu yıl ölçülerek keşfediliyor, cebirsel ifade ilk kez yazılıyor. Bu yüzden matematik derslerinde somut modeller, günlük hayat bağlamları ve sınıf tartışmaları geçen yıldan daha da önemli hâle gelir.
Aşağıda temaları, ayrılan ders saatlerini ve MEB'in programındaki resmî öğrenme çıktılarını görebilirsiniz. Öğrenme çıktısı kodları (örneğin MAT.6.1.7) yazılı sınav kâğıtlarında ve karnelerde de aynı biçimde geçer; böylece hangi sorunun hangi çıktıyı ölçtüğü takip edilebilir.
1. Dönem (14 Eylül 2026 – 22 Ocak 2027) — 4 tema · ≈86 saat
Sayılar ve Nicelikler (1) — Çarpanlar ve Katlar
Bir doğal sayının çarpanları ve katları, 2-3-4-5-6-9-10 ile bölünebilme kuralları, asal sayılar ve asal çarpanlara ayırma, problemler üzerinden ortak kat ve ortak bölen.
15 ders saati · 4 öğrenme çıktısı · Eylül
Anahtar kavramlar: çarpanlar · katlar · bölünebilme · asal sayılar · asal çarpanlar · ortak bölen · ortak kat
Öğrenme çıktıları
MAT.6.1.1— Karşılaştığı problem durumlarında bir doğal sayının çarpan ve katlarına yönelik muhakeme yapabilmeMAT.6.1.2— Bir doğal sayının 2, 3, 4, 5, 6, 9 ve 10 ile tam bölünebilme kriterlerine ilişkin çıkarım yapabilmeMAT.6.1.3— Bir doğal sayının asal olma durumunu ve asal çarpanlarını çözümleyebilmeMAT.6.1.4— Günlük hayat problemleri ya da matematiksel durumlar üzerinden ortak kat ve ortak böleni yorumlayabilme
Veriden Olasılığa — Deneysel Olasılık
Kısa ama önemli bir tema: zar, para ve renkli top deneyleri yapılıyor, sonuçlar kaydediliyor, göreli sıklıkla olasılık tahmin ediliyor. "Deney sayısı arttıkça tahmin ne olur?" sorusu buradan yedinci sınıftaki teorik olasılığa uzanıyor.
9 ders saati · 1 öğrenme çıktısı · Ekim başı
Anahtar kavramlar: deney · çıktı · göreli sıklık
Öğrenme çıktıları
MAT.6.6.1— Bir olayın olasılığını gözleme dayalı tahmin edebilme
Sayılar ve Nicelikler (2) — Kesirler, Ondalık Gösterim ve Yüzde
Yılın en uzun teması. Ondalık gösterimin basamak değerleri kesirle açıklanıyor, kesir ile bölme arasındaki ilişki keşfediliyor, kesir-ondalık-yüzde ile dört işlem gerektiren gerçek yaşam problemleri çözülüyor. Uzunluk ölçme birimleri (mm'den km'ye) de bu temada değerlendiriliyor.
38 ders saati · 4 öğrenme çıktısı · Ekim–Aralık
Anahtar kavramlar: basamak değeri · ondalık gösterim · kesir-bölme ilişkisi · yüzde · uzunluk ölçme · dm, dam, hm
Öğrenme çıktıları
MAT.6.1.5— Gerçek yaşam durumlarında ondalık gösterimlerin basamak değerlerini kesirlerden yararlanarak yorumlayabilmeMAT.6.1.6— Kesir ve bölme işlemi arasındaki ilişkiye yönelik tümevarımsal akıl yürütebilmeMAT.6.1.7— Gerçek yaşam durumlarında karşılaşılan kesir, ondalık ve yüzde gösterimleri ile ilgili dört işlem gerektiren problemleri çözebilmeMAT.6.1.8— Karşılaştığı günlük hayat ya da matematiksel durumlarda standart uzunluk ölçme birimlerini değerlendirebilme
İstatistiksel Araştırma Süreci
Geçen yıl kategorik veriyle yürütülen araştırma bu yıl nicel veriye taşınıyor: kök-yaprak gösterimi, aritmetik ortalama, ortanca, tepe değer ve dağılımın merkezi. Haberlerdeki ve reklamlardaki "ortalama" iddiaları sorgulanıyor.
24 ders saati · 2 öğrenme çıktısı · Aralık–Ocak
Anahtar kavramlar: veri · nicel (kesikli) değişken · dağılım · değişebilirlik · kök-yaprak gösterimi · aritmetik ortalama · ortanca · tepe değer
Öğrenme çıktıları
MAT.6.5.1— Kategorik veya nicel (kesikli) veri ile çalışabilme ve veriye dayalı karar verebilmeMAT.6.5.2— Başkaları tarafından oluşturulan kategorik veya nicel (kesikli) veriye dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme
2. Dönem (8 Şubat – 25 Haziran 2027) — 3 tema · ≈86 saat
Geometrik Şekiller — Paralel Doğrular ve Dörtgenler
İki paralel doğru ve bir kesenle oluşan yöndeş, iç ters ve dış ters açılar; iki kesenle oluşan şekiller; köşegen özelliklerine göre yamuk, paralelkenar, eşkenar dörtgen, dikdörtgen ve kare; üçgen ve dörtgenlerin açı problemleri. Dinamik geometri yazılımı bu temada yoğun kullanılıyor.
20 ders saati · 4 öğrenme çıktısı · Şubat–Mart başı
Anahtar kavramlar: yöndeş açılar · iç ters açılar · dış ters açılar · yamuk · paralelkenar · eşkenar dörtgen · köşegen
Öğrenme çıktıları
MAT.6.3.1— Düzlemde iki paralel doğru ve bir kesen ile oluşan açıları sınıflandırabilmeMAT.6.3.2— Matematiksel araç ve teknolojiden yararlanarak iki paralel doğrunun iki kesenle oluşturduğu şekillerin özelliklerine dair çıkarım yapabilmeMAT.6.3.3— Matematiksel araç ve teknolojiden yararlanarak birbirlerini ortalayan doğru parçalarını köşegen kabul eden dörtgenlere yönelik çıkarım yapabilmeMAT.6.3.4— Üçgen, yamuk, paralelkenar, eşkenar dörtgen, dikdörtgen ve karenin açıları ile ilgili problemleri çözebilme
İşlemlerle Cebirsel Düşünme ve Değişimler
Cebir ilk kez harfle yazılıyor: bilinmeyen nicelikleri temsil etme, sayı ve şekil örüntülerinin kuralını cebirsel ifadeyle yazma, terim-katsayı-sabit terim, cebirsel ifade içeren algoritmalar. Yedinci sınıftaki denklem çözmenin temeli burada.
33 ders saati · 3 öğrenme çıktısı · Mart–Nisan
Anahtar kavramlar: değişken · cebirsel ifade · terim · katsayı · sabit terim · örüntü · algoritma
Öğrenme çıktıları
MAT.6.2.1— Gerçek yaşam durumlarında bilinen niceliklerden bilinmeyen niceliklere ilişkin muhakeme yapabilmeMAT.6.2.2— Sayı ve şekil örüntülerini yorumlayabilmeMAT.6.2.3— Cebirsel ifadeler içeren durumlardaki algoritmaları yorumlayabilme
Geometrik Nicelikler — Alan ve Çember
Uzunluk ve alan birimleri arasındaki 10 ve 100 katlı ilişki; dikdörtgenin alanından paralelkenar ve üçgenin alanına "parçala-birleştir" yoluyla geçiş; çemberin uzunluğunu ölçüp çapına bölerek pi sayısını keşfetme; merkez açı ile yay uzunluğu ilişkisi.
33 ders saati · 6 öğrenme çıktısı · Mayıs–Haziran
Anahtar kavramlar: santimetrekare · metrekare · kilometrekare · yükseklik · paralelkenarın alanı · üçgenin alanı · pi sayısı · merkez açı · yay
Öğrenme çıktıları
MAT.6.4.1— Uzunluk ve alan ölçme birimleri arasındaki ilişkilerle ilgili analojik akıl yürütebilmeMAT.6.4.2— Dikdörtgenin alan bağıntısına yönelik deneyimlerini paralelkenar ve üçgenin alan bağıntılarına yansıtabilmeMAT.6.4.3— Geometrik şekillerin alanları ile modellenen gerçek yaşam durumlarına yönelik problem çözebilmeMAT.6.4.4— Çemberin uzunluğu ile çap uzunluğu arasındaki ilişkiye yönelik çıkarım yapabilmeMAT.6.4.5— Çap veya yarıçap uzunluğu verilen bir çemberin uzunluğu ile ilgili problemleri çözebilmeMAT.6.4.6— Çemberde merkez açının ölçüsü ile gördüğü yayın uzunluğu arasındaki ilişkiye dair tümevarımsal akıl yürütebilme
Temaların sırası MEB programındaki resmî işleniş sırasıdır; dönemlere dağılım MEB'in 2026-2027 matematik çerçeve yıllık planına (ara tatiller 16-20 Kasım ve 8-12 Mart, yarıyıl tatili 25 Ocak – 5 Şubat) göre verilmiştir. Sınıfın hızına göre birkaç hafta kayabilir; kendi okulunuzun yıllık planı esastır.
Öğrencilerin,
kritik ve doğru soru sorma · araştırma yapma · eleştirel düşünme · problem çözme · mantıksal akıl yürütme · soyutlama · analiz etme
becerilerini kazanması amaçlanır. Bunun için bilimsel yöntem adımları önemsenir; iyi bir matematik dersi, öğrencilerin bu yöntemi kendi hayatlarında bir standart hâline getirmelerini hedefler.
Bu sebeple öğrencilerin gözlemlerini, sorularını, merak ettiklerini ve keşfettiklerini matematik defterlerine yazmaları, hatta çizimler yapmaları önemsenir. Altıncı sınıfta buna bir madde daha eklenir: genellemeyi yazmak. "Bu üçgenin alanı 12" değil, "her üçgenin alanı taban çarpı yüksekliğin yarısı, çünkü…"
Bu yaklaşımda öğretmen, cevap veren ve doğrulayan olmaktan çok soru soran, öğrencilerin fikirlerini merak eden ve üst düzey düşünme becerileri kazanmalarını sağlayan bir rehberdir.
C. Öğretim Stratejileri
Yıl boyunca yararlanılan stratejiler değişse de sık kullanılanlar ve Maarif Modeli kapsamındaki ortak değerler aşağıda özetlenmiştir.
Yaparak-yaşayarak öğrenme
- Somut materyaller: kesir çubukları, cebir karoları, birim kareler
- Zar, para ve top deneyleriyle olasılık; ip ve cetvelle pi ölçümü
- Günlük hayat problemleri ve modelleme
- Grup çalışmaları ve sınıf tartışmaları
Teknoloji entegrasyonu
- GeoGebra ile dinamik geometri (paralel doğrular, dörtgenler, çember)
- Mathigon Polypad gibi dijital manipülatifler
- Elektronik tabloyla veri toplama, ortalama hesaplama ve grafik çizme
- Etkileşimli simülasyonlar
Sosyal-duygusal öğrenme
- İletişim becerileri
- İş birliği yapabilme
- Öz düzenleme ve sorumlu karar verme
- Hata yapmayı öğrenmenin parçası görme
Değerler ve okuryazarlıklar
- Adalet, çalışkanlık, dürüstlük, merhamet, saygı, sorumluluk, tasarruf
- Finansal okuryazarlık (kesir, ondalık ve yüzde temasında)
- Dijital ve bilgi okuryazarlığı (istatistik temasında)
- Sürdürülebilirlik okuryazarlığı
Ç. Veli-Öğretmen İş Birliği
Ödev meselesi
- Öğrencilere farklı zamanlarda yapabilecekleri ev ödevleri verilir; öğretmenler bu ödevlerden velileri de haberdar eder.
- Ödev kaynakları genellikle şunlardır: okulun verdiği ders kitabı, dersteki uygulamalara paralel hazırlanan görevler ve isteyen aileler için kaynak kitap ödevlendirmeleri.
- Ödevler tamamlandıktan sonra öğretmeninizin istediği yolla iletilirse, hangi konuda takıldığı ders öncesinde görülebilir. Bu yüzden öğretmeninizin ödev takibi için önerdiği yöntemi sürdürmek değerlidir.
- Ödev yaparken destek veriyorsanız bunu nezaket dairesinde yapmanız ve aşağıdaki "anlatmadan önce sor" yaklaşımını kullanmanız önerilir. "Bunu da mı bilmiyorsun?" gibi yaklaşımlar altıncı sınıfta, ergenliğin eşiğinde, iz bırakır.
- Öğrencinin yapamadığı, anlayamadığı ve sizin de destek olamadığınız soruları öğretmenine iletmeniz önemlidir. Bu bir eksiklik değil, dersin akışını sınıfa göre ayarlamayı sağlayan bir sinyaldir.
Evde matematik desteği
Pek çoğumuz test çözerken becerileri gözden kaçırdık. Bu cümleden testin kötü olduğu anlamı çıkmasın; sadece odak soru çözmek ve sınavlardı. "Süreç", pek çok deneyimi içine alan "bütün" görülmüyordu. Öğrencinin içinde bulunduğu süreci gözden kaçırmayın. Ufacık desteklerle matematikte ilerlemesini sağlayabilirsiniz. Şunu da ifade etmek gerekir: velinin olmadığı bir eğitim-öğretim çoğu zaman mümkün değil.
Tavsiyeler
- Günlük hayat bağlantıları kurun. Bu yılın konuları buna çok uygun: market fişindeki yüzde indirim, tarifin yarısını yapınca malzemeler, bir bisiklet tekerleğinin bir turda aldığı yol, sınıfın boy ortalaması, kaç kişiye eşit paylaştırılabilir sorusu.
- Pozitif tutum geliştirin. "Matematik keşfetmeye değer" yaklaşımı; hatayı öğrenmenin parçası olarak görmek; çabayı sonuçtan çok övmek.
- Problem çözme becerisini destekleyin. Acele etmeden düşünme zamanı tanıyın, farklı çözüm yollarını teşvik edin, "Nasıl düşündün?" diye sorun, "her zaman böyle mi?" sorusunu alışkanlık yapın.
- İletişim kurun. Öğretmeninizin belirlediği iletişim kanalını kullanın; soru sormak için sorun büyümesini beklemeyin.
Yapılması önerilenler
- Çocuğunuzun size matematik dersi anlatmasına izin verin.
- Gün içinde neler öğrendiğinizi karşılıklı anlatın.
- Düşünme sürecini dinleyin ve destekleyin.
- "Başka nasıl olabilir?" diye sorun.
- Günlük yaşamdaki matematiği fark etmesini teşvik edin.
Yapılmaması önerilenler
- Doğrudan cevapları vermeyin.
- "Hatalı" yaklaşımları hemen düzeltmeyin.
- Çocuğun yerine problemi çözmeyin.
- Matematik kaygısı yaratmayın.
- Sınav notunu tek ölçüt yapmayın.
D. Değerlendirme Sistemi
e-Okul sisteminde öğrenci değerlendirmesi üç başlıkta yapılır:
- Yazılı sınavlar. Matematik dersinde her dönem iki, yılda toplam dört yazılı yapılır. Yazılılar açık uçlu sorulardan oluşur; her sorunun hangi öğrenme çıktısını ölçtüğü sınav kâğıdında yazar. Öğretmeniniz sınav sonrası soru-çıktı analizini paylaşıyorsa onu isteyin; hangi çıktıda eksik kalındığını görmenin en hızlı yolu budur.
- Projeler. Her öğrenci yıl içinde en az bir dersten proje almak zorundadır. Birden fazla dersten ya da her dönem ayrı ayrı proje almak mümkündür.
- Derse katılım. Her dönem üç derse katılım puanı verilir. Matematik dersi için öğrencinin derse katılımı ve katkısı, performans görevleri ve ev ödevlerini yapıp yapmadığı değerlendirilir.
Çok boyutlu değerlendirme
İyi bir matematik dersinde, imkân ve zaman dâhilinde çok boyutlu değerlendirmeye özen gösterilir: not tek başına bir öğrencinin yılını anlatmaz. Kimi öğretmenler yıl sonunda uluslararası matematik becerilerinin yer aldığı bir gelişim raporu hazırlar; öğretmeniniz böyle bir çalışma yapıyorsa çocuğunuzun bir yıllık yolculuğunu en bütünlüklü gösteren belge odur.
- Süreç değerlendirme: ödevler, projeler, katılım
- Performans görevleri ve araştırma projeleri
- Yazılı sınavlar ve izleme testleri
- Beceri temelli gözlem: muhakeme, gerekçelendirme, iletişim
E. Hedefler
Uzak hedefler
Çocuğun gelişimi için en anlamlı temel, dünyanın en eski sporu olan düşünmek ve bunun için doğru sorular sorabilmektir.
Ders tasarımlarının özellikle düşünmeye, keşfetmeye ve inşa etmeye yönlendirecek biçimde yapılması esastır. Altıncı sınıfta bu listeye genelleme ve değişken girer: tek bir örnekten kurala geçmek ve bilinmeyen bir niceliği harfle temsil etmek.
Matematiksel muhakeme
- "Neden böyle oldu?" diye sorgulama
- Varsayım kurup test etme alışkanlığı
- İddiayı gerekçelendirme, karşı örnek arama
Problem çözme
- Analiz etme: problemi parçalara ayırma
- Modelleme: durumu şekil ya da cebirsel ifadeyle anlatma
- Genelleme: benzer durumlara uygulama
- Doğrulama: sonucu kontrol etme
Yakın hedefler
1. dönem sonunda (Ocak)
- Bir sayının çarpanlarını, katlarını ve asal çarpanlarını bulabilme; bölünebilme kurallarını uygulayabilme
- Basit bir deneyden olasılık tahmini yapabilme
- Kesir, ondalık ve yüzdeyle dört işlem problemlerini çözebilme
- Bir veri setinin ortalama, ortanca ve tepe değerini bulup yorumlayabilme
2. dönem sonunda (Haziran)
- Paralel doğrularla oluşan açıları ve dörtgenlerin özelliklerini kullanarak problem çözebilme
- Bir gerçek yaşam durumunu cebirsel ifadeyle yazabilme, örüntü kuralını harfle gösterebilme
- Paralelkenar ve üçgenin alanını, çemberin uzunluğunu hesaplayabilme
- Alan birimlerini dönüştürebilme
- Sonucunu gerekçelendirme ve genelleme alışkanlığı kazanmış olma
F. Son Söz
Bu yıl matematik, öğrencilerin sadece hesaplama yapmayı değil; düşünmeyi, sorgulamayı, örnekten kurala geçmeyi ve bilinmeyeni temsil etmeyi öğrenecekleri bir alan olacak. Altıncı sınıf, genellemenin ve cebirin kapısının açıldığı yıldır; bu kapıdan öğrenci, veli ve öğretmen birlikte geçer.
Matematiksel muhakeme, problem çözme, eleştirel düşünme ve yaratıcılık becerilerini geliştirmek için velinin desteği çok değerlidir. Çocukların matematiği sevmesi ve bu alanda kendilerine güvenmesi, evle okulun aynı yöne bakmasıyla mümkün olur.
Bu izlence Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli 6. sınıf matematik programına ve MEB'in 2026-2027 matematik çerçeve yıllık planına göre hazırlanmıştır; kendi okulunuzun yıllık planı ve öğretmeninizin duyuruları esastır.
Matematik, evrenin dilidir. Çocuklar bu dili öğrendikçe ve düşünme becerilerini geliştirdikçe geleceği şekillendirecekler.