Kalemdar

← Yazılar

Veli izlencesi

6. Sınıf Fen Bilimleri Dersi Veli İzlencesi 2026-2027

Kalemdar ·

Haftada 4 ders saati · Yılda 144 saat · 7 ünite · Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı

Değerli Veliler ve Sevgili Öğrenciler,

Beşinci sınıfı tamamlayıp altıncı sınıfa geçen her öğrenci için fen bilimleri bu yıl "gözlemleyip sınıflandırmak"tan "deney tasarlayıp sonucu kanıtla açıklamak"a doğru bir eşik atlıyor. Bu izlence, 2026-2027 yılı güncel müfredatına göre bu yıl nelerin öğrenileceğini, fen derslerinin nasıl işlendiğini ve bu süreçte evde nasıl destek olunabileceğini ayrıntılarıyla anlatmak için hazırlandı. Genel bir çerçeve olarak hazırlanmıştır; okuldan okula ve sınıftan sınıfa değişen ayrıntılarda öğretmeninizin duyuruları esastır.

A. 5. Sınıf Öğrenme Çıktılarını Hatırlayalım

Öğrenciler geçen yıl yedi üniteyi tamamladı: gökyüzündeki komşularımız, kuvveti tanıyalım, canlıların yapısına yolculuk, ışığın dünyası, maddenin doğası, yaşamımızdaki elektrik, sürdürülebilir yaşam ve geri dönüşüm. Bu yıl ele alınacak her ünite, geçen yılın bir deneyiminin üzerine kuruluyor:

Yıl başında bu bağlantılar kısa hatırlatma etkinlikleriyle tazelenir, sonra yeni konulara geçilir. Özellikle gözlem yapma, model kurma ve hipotez yazma geçen yıldan taşınan asıl kazanımlardır.

B. 6. Sınıf Öğrenme Yolculuğu

Altıncı sınıf fen bilimlerinin ayırt edici yanı deney tasarımının ve hesaplamanın devreye girmesidir. Tohumun çimlenmesi, erime-kaynama noktası, elektrik iletimi ve ampul parlaklığı için deney tasarlanıyor; yoğunluk ilk kez hesaplanıyor; Güneş sistemi ve tutulma modelleri yeni kanıtla geliştiriliyor; ergenlik dönemi bilimsel dille konuşuluyor. Bu yüzden fen derslerinde deney, model yapımı, veri kaydı ve sınıf tartışmaları geçen yıldan daha da önemli hâle gelir.

Aşağıda üniteleri, ayrılan ders saatlerini ve MEB'in programındaki resmî öğrenme çıktılarını görebilirsiniz. Öğrenme çıktısı kodları (örneğin FB.6.5.3) yazılı sınav kâğıtlarında ve karnelerde de aynı biçimde geçer; böylece hangi sorunun hangi çıktıyı ölçtüğü takip edilebilir.

1. Dönem (14 Eylül 2026 – 22 Ocak 2027) — 4 ünite · ≈72 saat

1. Ünite — Güneş Sistemi ve Tutulmalar
Gezegenleri niteliklerine göre sınıflandırma, Güneş sistemi modeli kurup yeni kanıtlarla geliştirme, Güneş ve Ay tutulmasına çıkarım yapma ve tutulma modeli oluşturma.
12 ders saati · 4 öğrenme çıktısı · Eylül

Anahtar kavramlar: Güneş sistemi · gezegenler · asteroit · gök taşı · meteor · meteorit · Güneş tutulması · Ay tutulması

Öğrenme çıktıları

  • FB.6.1.1 — Güneş sistemindeki gezegenleri niteliklerine göre sınıflandırabilme
  • FB.6.1.2 — Güneş sistemi ile ilgili bilimsel model oluşturabilme
  • FB.6.1.3 — Güneş ve Ay tutulması ile ilgili bilimsel çıkarım yapabilme
  • FB.6.1.4 — Güneş ve Ay tutulması ile ilgili bilimsel model oluşturabilme
2. Ünite — Kuvvetin Etkisinde Hareket
Aynı doğrultudaki kuvvetlerin bileşkesi; dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetlerin cismin hareketine etkisini gösteren deney; sürat ile hız arasındaki fark, alınan yol ile yer değiştirme.
14 ders saati · 3 öğrenme çıktısı · Ekim

Anahtar kavramlar: büyüklük · yön · doğrultu · bileşke kuvvet · dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvet · sürat · hız · alınan yol · yer değiştirme

Öğrenme çıktıları

  • FB.6.2.1 — Bir cisme etki eden aynı doğrultudaki kuvvetler arasındaki ilişkileri açıklayarak bileşke kuvveti yapılandırabilme
  • FB.6.2.2 — Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetlerin etkisi altındaki bir cismin hareketine yönelik deney yapabilme
  • FB.6.2.3 — Sürat ve hız kavramlarını karşılaştırabilme
3. Ünite — Canlılarda Sistemler
Eşeyli ve eşeysiz üreme; bitkilerde ve hayvanlarda üreme, büyüme ve gelişme; tohumun çimlenmesine etki eden faktörler üzerine hipotez ve deney; insanda üreme organları; sinir sistemi ve iç salgı bezleri; çocukluktan ergenliğe geçişteki bedensel ve ruhsal değişimler.
22 ders saati · 9 öğrenme çıktısı · Ekim sonu–Aralık

Anahtar kavramlar: eşeysiz üreme · eşeyli üreme · başkalaşım · tozlaşma · çimlenme · yaşam döngüsü · sperm · yumurta · zigot · embriyo · sinir sistemi · refleks · iç salgı bezleri · ergenlik

Öğrenme çıktıları

  • FB.6.3.1 — Eşeyli ve eşeysiz üremeyi karşılaştırabilme
  • FB.6.3.2 — Bitkilerde üreme, büyüme ve gelişme hakkında bilimsel çıkarım yapabilme
  • FB.6.3.3 — Tohumun çimlenmesine etki eden faktörlere ilişkin hipotez oluşturabilme
  • FB.6.3.4 — Hayvanlarda üreme, büyüme ve gelişme hakkında bilimsel çıkarım yapabilme
  • FB.6.3.5 — İnsanda üremeyi sağlayan yapı ve organlar arasındaki ilişkileri çözümleyebilme
  • FB.6.3.6 — Sinir sisteminin görevlerini model üzerinde bilimsel olarak gözlemleyebilme
  • FB.6.3.7 — İç salgı bezlerinin vücut için önemini yapılandırabilme
  • FB.6.3.8 — Çocukluktan ergenliğe geçişte oluşan bedensel ve ruhsal değişimleri genelleyebilme
  • FB.6.3.9 — Denetleyici ve düzenleyici sistemlerin sağlığı için yapılması gerekenlerle ilgili bilgi toplayabilme
4. Ünite — Işığın Yansıması ve Renkler (yarıyıl tatilinden önce başlar, Şubat'ın ilk haftasında tamamlanır)
Düzgün ve pürüzlü yüzeylerden yansıma; gelen ışın, yansıyan ışın ve yüzey normali; düz, çukur ve tümsek aynalar; ışığın soğurulması; beyaz ışığın renklerden oluşması; cisimlerin neden siyah, beyaz ya da renkli göründüğü; güneş enerjisinin yenilikçi uygulamaları.
22 ders saati · 7 öğrenme çıktısı · Aralık–Şubat başı

Anahtar kavramlar: yansıma · gelen ışın · yansıyan ışın · yüzey normali · gelme açısı · yansıma açısı · düz ayna · çukur ayna · tümsek ayna · soğurma · cisimlerin renkli görünmesi

Öğrenme çıktıları

  • FB.6.4.1 — Işığın farklı yüzeylerdeki yansıma olaylarına ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme
  • FB.6.4.2 — Işığın yansımasında gelen ışın, yansıyan ışın ve yüzeyin normali arasındaki ilişki ile ilgili kanıt kullanabilme
  • FB.6.4.3 — Günlük hayattaki ayna çeşitlerine ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme
  • FB.6.4.4 — Işığın madde ile etkileşimi sonucunda soğurulabileceğini bilimsel olarak gözlemleyebilme
  • FB.6.4.5 — Beyaz ışığın tüm ışık renklerinin bileşiminden oluştuğuna ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme
  • FB.6.4.6 — Cisimlerin siyah, beyaz ve renkli görünmesini bilimsel olarak gözlemleyebilme
  • FB.6.4.7 — Güneş enerjisinin günlük hayat ve teknolojideki yenilikçi uygulamalarına ilişkin eleştirel düşünebilme

2. Dönem (8 Şubat – 25 Haziran 2027) — 3 ünite · ≈72 saat

5. Ünite — Maddenin Ayırt Edici Özellikleri
Yılın en kapsamlı ünitesi. Isı etkisiyle genleşme ve büzülme; erime, donma ve kaynama noktasını gösteren deneyler; yoğunluğun hesaplanması ve deneyle karşılaştırılması; buzun neden suda yüzdüğü ve bunun canlılar için önemi; yoğunluk modeli.
32 ders saati · 6 öğrenme çıktısı · Şubat–Nisan

Anahtar kavramlar: genleşme · büzülme · erime noktası · donma noktası · kaynama noktası · yoğunluk

Öğrenme çıktıları

  • FB.6.5.1 — Isı etkisiyle maddelerin genleşip büzüleceğine yönelik bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilme
  • FB.6.5.2 — Maddelerin erime, donma ve kaynama noktasını gösteren deney yapabilme
  • FB.6.5.3 — Yoğunluğa ilişkin hesaplamalar yaparak bilimsel veriye dayalı tahmin edebilme
  • FB.6.5.4 — Deneyler sonucunda çeşitli maddelerin yoğunluklarına ilişkin tümdengelimsel akıl yürütebilme
  • FB.6.5.5 — Suyun katı ve sıvı hâllerine ait yoğunlukları karşılaştırarak bu durumun canlılar için önemi hakkında bilimsel çıkarımlar yapabilme
  • FB.6.5.6 — Yoğunluk ile ilgili bilimsel model oluşturabilme
6. Ünite — Elektriğin İletimi ve Direnç
Maddelerin elektriği iletip iletmediğini gösteren deney; iletken ve yalıtkan sınıflandırması; ampul parlaklığının bağlı olduğu değişkenler (iletkenin uzunluğu, kesiti, cinsi) üzerine kontrollü deney; ayarlanabilir direnç (reosta).
18 ders saati · 3 öğrenme çıktısı · Nisan–Mayıs

Anahtar kavramlar: iletken maddeler · yalıtkan maddeler · elektriksel direnç · reosta · kesit alanı · uzunluk · iletkenin cinsi

Öğrenme çıktıları

  • FB.6.6.1 — Maddelerin elektriği iletme durumlarını gösteren deney yapabilme
  • FB.6.6.2 — Elektrik devresindeki ampulün parlaklığının bağlı olduğu değişkenleri belirlemeye yönelik deney yapabilme
  • FB.6.6.3 — Ayarlanabilir direncin ampulün parlaklığına etkilerine yönelik bilimsel çıkarım yapabilme
7. Ünite — Sürdürülebilir Yaşam ve Etkileşim
Biyoçeşitliliğin doğal yaşam için önemi; biyoçeşitliliği tehdit eden faktörleri araştırma verisiyle tahmin etme; ısınma amaçlı yakıtların insan ve çevreye etkisi; yakın çevredeki ya da ülkedeki bir çevre problemine çözüm üretme.
18 ders saati · 4 öğrenme çıktısı · Mayıs sonu–Haziran

Anahtar kavramlar: biyoçeşitlilik · doğal yaşam · nesli tükenen canlılar · habitat · ekosistem · ısınma amaçlı yakıtlar · çevre kirliliği · insan-çevre etkileşimi · orman yangınları

Öğrenme çıktıları

  • FB.6.7.1 — Biyoçeşitliliğin doğal yaşam için önemini sorgulayabilme
  • FB.6.7.2 — Biyoçeşitliliği tehdit eden faktörleri araştırma verilerine dayalı tahmin edebilme
  • FB.6.7.3 — Isınma amaçlı yakıt kullanımının insan ve çevre üzerine etkilerini tartışabilme
  • FB.6.7.4 — Yakın çevresindeki veya ülkemizdeki bir çevre problemini çözebilme

Ünitelerin sırası MEB programındaki resmî işleniş sırasıdır; dönemlere dağılım MEB'in 2026-2027 fen bilimleri çerçeve yıllık planına (ara tatiller 16-20 Kasım ve 8-12 Mart, yarıyıl tatili 25 Ocak – 5 Şubat) göre verilmiştir. Ders saatlerinin 6'sı yıl içine dağıtılmış okul temelli planlama saatidir; zümre bu saatleri yerel gözlem, proje ve okul dışı öğrenme için kullanır. Sınıfın hızına göre birkaç hafta kayabilir; kendi okulunuzun yıllık planı esastır.

Öğrencilerin,

bilimsel gözlem · sınıflandırma · bilimsel çıkarım · hipotez oluşturma · deney yapma · bilimsel model oluşturma · kanıt kullanma · tümdengelimsel akıl yürütme · bilimsel sorgulama

becerilerini kazanması amaçlanır. Bunlar programda "fen bilimleri alan becerileri" olarak tek tek tanımlanmıştır; iyi bir fen dersi, öğrencilerin bu adımları kendi hayatlarında bir standart hâline getirmelerini hedefler.

Bu sebeple öğrencilerin gözlemlerini, sorularını, merak ettiklerini ve deney sonuçlarını fen defterlerine yazmaları, hatta çizimler ve şemalar yapmaları önemsenir. Altıncı sınıfta buna bir madde daha eklenir: değişkeni adıyla söylemek. "Tohum ışıkta daha iyi çimlendi" değil, "değiştirdiğim tek şey ışıktı; su, sıcaklık ve toprak aynıydı."

Bu yaklaşımda öğretmen, cevap veren ve doğrulayan olmaktan çok soru soran, öğrencilerin fikirlerini merak eden ve üst düzey düşünme becerileri kazanmalarını sağlayan bir rehberdir.

C. Öğretim Stratejileri

Yıl boyunca yararlanılan stratejiler değişse de sık kullanılanlar ve Maarif Modeli kapsamındaki ortak değerler aşağıda özetlenmiştir.

Yaparak-yaşayarak öğrenme

  • Kontrollü deneyler (çimlenme, erime-kaynama noktası, iletkenlik, ampul parlaklığı)
  • Model yapımı: Güneş sistemi, tutulma, sinir sistemi, yoğunluk
  • Kütle ve hacim ölçüp yoğunluk hesaplama
  • Gözlem defteri, grup çalışmaları ve sınıf tartışmaları

Teknoloji entegrasyonu

  • Etkileşimli simülasyonlar (tutulma, bileşke kuvvet, devre, yansıma)
  • Gökyüzü gözlem uygulamaları
  • Elektronik tabloyla deney verisi kaydetme ve grafik çizme
  • Dijital afiş, poster ve sunum hazırlama

Sosyal-duygusal öğrenme

  • İletişim becerileri
  • İş birliği yapabilme
  • Öz düzenleme ve sorumlu karar verme
  • Ergenlik değişimlerini bilimsel ve saygılı bir dille konuşabilme

Değerler ve okuryazarlıklar

  • Çalışkanlık, duyarlılık, sağlıklı yaşam, saygı, sorumluluk, tasarruf
  • Bilgi, dijital ve görsel okuryazarlık (her ünitede)
  • Veri okuryazarlığı (kuvvet, yoğunluk ve biyoçeşitlilik ünitelerinde)
  • Sürdürülebilirlik okuryazarlığı (son ünitede)

Ç. Veli-Öğretmen İş Birliği

Ödev meselesi

Evde fen desteği

Fen, laboratuvara sıkışmış bir ders değildir. Bu yılın konularının neredeyse tamamı evde karşılığı olan konulardır: pencere kenarında çimlenen fasulye, buzun bardakta yüzmesi, kışın büzülen kapı, aynadaki görüntü, kalorifer yakıtı, mahalledeki ağaç sayısı. Ergenlik konusu da bu yıl fen dersinde bilimsel dille ele alınıyor; evde aynı sakinlikle konuşulması çocuğa güven verir. Öğrencinin içinde bulunduğu süreci gözden kaçırmayın; ufacık desteklerle fende ilerlemesini sağlayabilirsiniz. Şunu da ifade etmek gerekir: velinin olmadığı bir eğitim-öğretim çoğu zaman mümkün değil.

Tavsiyeler

  1. Günlük hayat bağlantıları kurun. Aynı tohumu farklı koşullarda ekip karşılaştırmak, mutfak terazisi ve ölçü kabıyla yoğunluk hesaplamak, gece gökyüzünde gezegen aramak, evdeki ısınma faturasını birlikte okumak.
  2. Pozitif tutum geliştirin. "Fen keşfetmeye değer" yaklaşımı; yanlış çıkan hipotezi öğrenmenin parçası olarak görmek; çabayı sonuçtan çok övmek.
  3. Bilimsel düşünmeyi destekleyin. "Neyi değiştirdin, neyi sabit tuttun?" diye sorun; tahmin ettirin, sonra birlikte deneyin; "Başka bir açıklaması olabilir mi?" sorusunu alışkanlık yapın.
  4. İletişim kurun. Öğretmeninizin belirlediği iletişim kanalını kullanın; soru sormak için sorun büyümesini beklemeyin.

Yapılması önerilenler

  • Çocuğunuzun size fen dersi anlatmasına izin verin.
  • Evde küçük ve güvenli deneyleri birlikte yapın; sonucu önceden tahmin ettirin.
  • Deney sürecini dinleyin ve destekleyin.
  • "Bunu nasıl kanıtlarız?" diye sorun.
  • Haberlerdeki bilimsel iddiaları birlikte sorgulayın.

Yapılmaması önerilenler

  • Doğrudan cevapları vermeyin.
  • Yanlış hipotezi hemen düzeltmeyin; deneyin göstermesine izin verin.
  • Performans görevini çocuğun yerine yapmayın.
  • Fen kavramlarını ezber listesine indirgemeyin.
  • Sınav notunu tek ölçüt yapmayın.

D. Değerlendirme Sistemi

e-Okul sisteminde öğrenci değerlendirmesi üç başlıkta yapılır:

  1. Yazılı sınavlar. Fen bilimleri dersinde her dönem iki, yılda toplam dört yazılı yapılır. Yazılılar açık uçlu sorulardan oluşur; her sorunun hangi öğrenme çıktısını ölçtüğü sınav kâğıdında yazar. Öğretmeniniz sınav sonrası soru-çıktı analizini paylaşıyorsa onu isteyin; hangi çıktıda eksik kalındığını görmenin en hızlı yolu budur.
  2. Projeler. Her öğrenci yıl içinde en az bir dersten proje almak zorundadır. Birden fazla dersten ya da her dönem ayrı ayrı proje almak mümkündür.
  3. Derse katılım. Her dönem üç derse katılım puanı verilir. Fen dersi için öğrencinin derse katılımı ve katkısı, deney ve model çalışmalarındaki payı, performans görevleri ve ev ödevlerini yapıp yapmadığı değerlendirilir.

Çok boyutlu değerlendirme

İyi bir fen dersinde, imkân ve zaman dâhilinde çok boyutlu değerlendirmeye özen gösterilir: not tek başına bir öğrencinin yılını anlatmaz. Programın kendisi de her ünite için kısa cevaplı test, doğru-yanlış, eşleştirme, çalışma kâğıdı ve performans görevi gibi farklı araçlar önerir; deneyler bütüncül dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilebilir ve ünite boyunca ortaya çıkan öğrenci ürünleri bir ürün dosyasında toplanabilir.

E. Hedefler

Uzak hedefler

Çocuğun gelişimi için en anlamlı temel, dünyanın en eski sporu olan düşünmek ve bunun için doğru sorular sorabilmektir.

Ders tasarımlarının özellikle gözlemlemeye, sorgulamaya ve kanıt aramaya yönlendirecek biçimde yapılması esastır. Altıncı sınıfta bu listeye deney tasarımı ve kanıt girer: bir hipotezi test edecek düzeneği kurmak ve sonucu veriyle savunmak.

Bilimsel muhakeme

  • "Bunu nereden biliyoruz?" diye sorgulama
  • Hipotez kurup deneyle test etme alışkanlığı
  • İddiayı kanıta bağlama, modeli yeni kanıtla düzeltme

Bilimsel süreç

  • Gözlem ve ölçüm: ne değişti, kaç ölçüldü
  • Değişken kontrolü: tek seferde tek şeyi değiştirme
  • Hesaplama: yoğunluk, sürat gibi nicelikleri veriden bulma
  • Değerlendirme: sonucun ve yöntemin sınırını söyleme

Yakın hedefler

1. dönem sonunda (Ocak)

  • Gezegenleri sınıflandırıp tutulmaları modelle açıklayabilme
  • Bileşke kuvveti bulabilme, sürat ile hızı ayırt edebilme
  • Üreme çeşitlerini karşılaştırabilme; çimlenme için değişken kontrollü deney tasarlayabilme
  • Sinir sistemi ve iç salgı bezlerinin görevlerini, ergenlik değişimlerini bilimsel dille anlatabilme
  • Yansıma kanununu ve ayna çeşitlerini örneklerle açıklayabilme

2. dönem sonunda (Haziran)

  • Renklerin ve soğurmanın nedenini açıklayabilme
  • Genleşme, erime-kaynama noktası deneylerini yorumlayabilme; yoğunluk hesaplayıp tahmin yapabilme
  • İletken-yalıtkanı deneyle ayırabilme, direncin nelere bağlı olduğunu kontrollü deneyle gösterebilme
  • Biyoçeşitliliği tehdit eden faktörleri veriye dayalı tahmin edip bir çevre problemine çözüm önerebilme
  • Deney raporu yazma ve sonucu kanıtla savunma alışkanlığı kazanmış olma

F. Son Söz

Bu yıl fen bilimleri, öğrencilerin sadece bilgiyi hatırlamayı değil; deney tasarlamayı, ölçüp hesaplamayı, iddiasını kanıta bağlamayı ve modelini yeni kanıtla düzeltmeyi öğrenecekleri bir alan olacak. Altıncı sınıf, kontrollü deneyin kapısının açıldığı yıldır; bu kapıdan öğrenci, veli ve öğretmen birlikte geçer.

Bilimsel muhakeme, deney tasarımı, eleştirel düşünme ve merak becerilerini geliştirmek için velinin desteği çok değerlidir. Çocukların fen bilimlerini sevmesi ve bu alanda kendilerine güvenmesi, evle okulun aynı yöne bakmasıyla mümkün olur.

Bu izlence Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli 6. sınıf fen bilimleri programına ve MEB'in 2026-2027 fen bilimleri çerçeve yıllık planına göre hazırlanmıştır; öğrenme çıktısı kodları o plandaki güncel biçimdedir. Kendi okulunuzun yıllık planı ve öğretmeninizin duyuruları esastır.

Bilim, doğaya soru sormanın disiplinli hâlidir. Çocuklar sormayı ve kanıtla cevaplamayı öğrendikçe, geleceği yalnızca yaşamayacak, anlayacaklar.

Diğer yazılar

Veli izlencesi

5. Sınıf Fen Bilimleri Dersi Veli İzlencesi 2026-2027

Beşinci sınıf fen bilimleri dersinde bu yıl neler öğrenilir, evde nasıl destek olunur, değerlendirme nasıl yapılır? Ortaokula yeni başlayan öğrencilerin velileri için genel bir yıllık izlence.

· fen bilimleri · 5. sınıf · veli

Veli izlencesi

5. Sınıf Matematik Dersi Veli İzlencesi 2026-2027

Beşinci sınıf matematik dersinde bu yıl neler öğrenilir, evde nasıl destek olunur, değerlendirme nasıl yapılır? Ortaokula yeni başlayan öğrencilerin velileri için genel bir yıllık izlence.

· matematik · 5. sınıf · veli

Veli izlencesi

6. Sınıf Matematik Dersi Veli İzlencesi 2026-2027

Altıncı sınıf matematik dersinde bu yıl neler öğrenilir, evde nasıl destek olunur, değerlendirme nasıl yapılır? Veliler ve öğrenciler için genel bir yıllık izlence.

· matematik · 6. sınıf · veli