Haftada 5 ders saati · Yılda yaklaşık 172 saat · 7 tema · Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortaokul Matematik Dersi Öğretim Programı
Değerli Veliler ve Sevgili Öğrenciler,
İlkokulu bitirip ortaokula başlayan her öğrenci için beşinci sınıf, matematikte "hesap yapmak"tan "muhakeme etmek"e geçişin ilk yılıdır. Bu izlence, 2026-2027 yılı güncel müfredatına göre bu yıl nelerin öğrenileceğini, matematik derslerinin nasıl işlendiğini ve bu süreçte evde nasıl destek olunabileceğini ayrıntılarıyla anlatmak için hazırlandı. Genel bir çerçeve olarak hazırlanmıştır; okuldan okula ve sınıftan sınıfa değişen ayrıntılarda öğretmeninizin duyuruları esastır.
A. İlkokul Öğrenme Çıktılarını Hatırlayalım
Öğrenciler dördüncü sınıfta dört öğrenme alanını tamamladı: sayılar ve işlemler, geometri, ölçme ve veri işleme. Bu yıl ele alınacak her tema, ilkokulda kurulan bir deneyimin üzerine kuruluyor:
- Dört, beş ve altı basamaklı sayılar → milyonlu sayıları okuma, yazma ve çözümleme
- Doğal sayılarla dört işlem → çok adımlı gerçek yaşam problemleri
- Basit kesirler ve kesir karşılaştırma → kesirlerin farklı gösterimleri, denk kesir, ondalık gösterim ve yüzde
- Açı, üçgen, kare ve dikdörtgen → açı ölçme, çokgenler, çember ve pergel-cetvelle inşa
- Dikdörtgenin çevresi ve alan kavramı → çevre-alan ilişkisi üzerine problem çözme
- Sütun grafiği ve tablo okuma → kendi araştırma sorusunu yazıp veri toplama ve yorumlama
Yıl başında bu bağlantılar kısa hatırlatma etkinlikleriyle tazelenir, sonra yeni konulara geçilir. Özellikle basamak kavramı, işlem akıcılığı ve şekil-açı sezgisi ilkokuldan taşınan asıl kazanımlardır.
B. 5. Sınıf Öğrenme Yolculuğu
Beşinci sınıf matematiğinin ayırt edici yanı araç kullanmanın ve gerekçe göstermenin sistemli hâle gelmesidir. Pergel, cetvel, açıölçer ve dinamik geometri yazılımı bu yıl ilk kez düzenli olarak kullanılıyor; kesirler farklı temsillerle karşılaştırılıyor; eşitliğin korunumu ve işlem önceliği gibi cebirin temel fikirleri sayılarla kuruluyor. Bu yüzden matematik derslerinde somut modeller, günlük hayat bağlamları ve sınıf tartışmaları ilkokuldan daha da önemli hâle gelir.
Aşağıda temaları, ayrılan ders saatlerini ve MEB'in programındaki resmî öğrenme çıktılarını görebilirsiniz. Öğrenme çıktısı kodları (örneğin MAT.5.1.2) yazılı sınav kâğıtlarında ve karnelerde de aynı biçimde geçer; böylece hangi sorunun hangi çıktıyı ölçtüğü takip edilebilir.
1. Dönem (14 Eylül 2026 – 22 Ocak 2027) — 3 tema · ≈86 saat
Geometrik Şekiller
Yılın en uzun teması ve ortaokulun ilk konusu. Nokta, doğru, doğru parçası ve ışın; pergel-cetvelle dikme ve paralel çizme; açıölçerle açı ölçme; kesişen doğruların oluşturduğu açılar; çokgenler ve çember; iki çemberin kesişiminden üçgen inşa etme.
38 ders saati · 7 öğrenme çıktısı · Eylül–Kasım başı
Anahtar kavramlar: doğru · doğru parçası · ışın · dikme · paralel · açı · derece · dar, dik, geniş ve doğru açı · tümler ve bütünler açılar · çokgen · düzgün çokgen · çember · çap · yarıçap · üçgen çeşitleri
Öğrenme çıktıları
MAT.5.3.1— Temel geometrik çizimler için matematiksel araç ve teknolojiden yararlanabilmeMAT.5.3.2— Temel geometrik çizimlere dayalı deneyimlerini yansıtabilmeMAT.5.3.3— Açıları ölçmek için matematiksel araç ve teknolojiden yararlanabilmeMAT.5.3.4— Düzlemde iki veya üç doğrunun birbirine göre durumuna bağlı olarak oluşabilecek açılara dair çıkarım yapabilmeMAT.5.3.5— Çokgenleri düzlemde ardışık olarak kesişen doğruların oluşturduğu kapalı şekiller olarak yorumlayabilmeMAT.5.3.6— Çokgenlerin özellikleri ile ilgili edindiği deneyimleri yansıtabilmeMAT.5.3.7— Matematiksel araç ve teknoloji yardımıyla düzlemde iki noktada kesişen çember çiftinin merkezleri ve kesişim noktalarından biri ile inşa edilen üçgenlerin kenar özelliklerine yönelik muhakeme yapabilme
Sayılar ve Nicelikler (1) — Doğal Sayılar
Onluk sayı sistemi milyonlu sayılara genelleniyor: bölük, basamak değeri, okuma-yazma. Sonra doğal sayılarla dört işlem içeren, birden çok adımı olan gerçek yaşam problemleri çözülüyor; tahmin ve kontrol alışkanlığı burada kuruluyor.
28 ders saati · 2 öğrenme çıktısı · Kasım–Aralık
Anahtar kavramlar: doğal sayılar · basamak değeri · bölük · toplama · çıkarma · çarpma · bölme
Öğrenme çıktıları
MAT.5.1.1— Altı basamaklı sayıları okuma ve yazmayı çok basamaklı sayılara genelleyebilmeMAT.5.1.2— Doğal sayılar ve işlemler içeren gerçek yaşam problemlerini çözebilme
Geometrik Nicelikler — Dikdörtgenin Çevresi ve Alanı
Çevre uzunluğu verilen dikdörtgenin kenarları, birim karelerle alan, alanı verilince çevre ve çevresi verilince alan üzerine muhakeme. "Aynı çevreye sahip farklı dikdörtgenlerin alanı farklı olabilir" fikri bu temada keşfediliyor.
20 ders saati · 4 öğrenme çıktısı · Aralık sonu–Ocak
Anahtar kavramlar: çevre · alan · dikdörtgen · birim kare · cm² · m²
Öğrenme çıktıları
MAT.5.4.1— Kenar uzunlukları doğal sayı olan bir dikdörtgenin çevre uzunluğu verildiğinde kenar uzunluklarını yorumlayabilmeMAT.5.4.2— Birim karelerden yola çıkarak dikdörtgenin alanını değerlendirebilmeMAT.5.4.3— Kenar uzunlukları doğal sayı olan bir dikdörtgenin alanının ölçüsü verildiğinde çevre uzunluğunu, çevre uzunluğu verildiğinde alanını yorumlayabilmeMAT.5.4.4— Dikdörtgenin çevre uzunluğu ve alanı ile ilgili problemleri çözebilme
2. Dönem (8 Şubat – 25 Haziran 2027) — 4 tema · ≈86 saat
Sayılar ve Nicelikler (2) — Kesirler
Aynı kesir dört biçimde gösteriliyor: birim kesir, bileşik ve tam sayılı kesir, ondalık gösterim ve yüzde. Denk kesirler, şekil ve sayı doğrusu modelleri, farklı gösterimlerle verilen kesirleri karşılaştırma. Altıncı sınıftaki kesirlerle dört işlemin temeli burada atılıyor.
33 ders saati · 2 öğrenme çıktısı · Şubat–Nisan başı
Anahtar kavramlar: birim kesir · bileşik kesir · tam sayılı kesir · denklik · ondalık gösterim · yüzde
Öğrenme çıktıları
MAT.5.1.3— Gerçek yaşam durumlarına karşılık gelen kesirleri farklı biçimlerde temsil edebilmeMAT.5.1.4— Farklı gösterimlerle ifade edilen kesirlerin karşılaştırılmasına yönelik çıkarım yapabilme
İstatistiksel Araştırma Süreci
Öğrenciler kendi araştırma sorularını yazıyor, kategorik veri topluyor, sıklık tablosu, sütun ve daire grafiği çiziyor, sonuç çıkarıyor. Ayrıca başkalarının hazırladığı grafik ve yorumlar tartışılıyor: "Bu grafik gerçekten bunu söylüyor mu?"
24 ders saati · 2 öğrenme çıktısı · Nisan
Anahtar kavramlar: veri · kategorik değişken · sıklık değeri · dağılım · değişebilirlik · sütun grafiği · daire grafiği · nokta grafiği
Öğrenme çıktıları
MAT.5.5.1— Kategorik veri ile çalışabilme ve veriye dayalı karar verebilmeMAT.5.5.2— Başkaları tarafından oluşturulan kategorik veriye dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme
İşlemlerle Cebirsel Düşünme
Cebirin sayılarla kurulan temeli: eşitliğin korunumu (terazi modeli), değişme-birleşme-dağılma özellikleri, işlem önceliği, sayı ve şekil örüntülerinin kuralı ve bir işlemin adımlarını algoritma olarak yazma.
20 ders saati · 4 öğrenme çıktısı · Mayıs–Haziran başı
Anahtar kavramlar: eşitlik · değişme, birleşme ve dağılma özelliği · işlem önceliği · üslü ifade · örüntü · algoritma
Öğrenme çıktıları
MAT.5.2.1— Eşitliğin korunumuna ve işlem özelliklerine yönelik çıkarım yapabilmeMAT.5.2.2— Karşılaştığı günlük hayat ya da matematiksel durumlarda işlem önceliğini yorumlayabilmeMAT.5.2.3— Sayı ve şekil örüntülerinin kuralına ilişkin muhakeme yapabilmeMAT.5.2.4— Temel aritmetik işlem içeren durumlardaki algoritmaları yorumlayabilme
Veriden Olasılığa — Öznel Olasılık
Yılın kısa kapanış teması. Olasılık dili kuruluyor: imkânsız (0) ile kesin (1) arasındaki spektrum, "az olasılıklı" ve "çok olasılıklı" olaylar. Hesap yok, yorum var.
9 ders saati · 2 öğrenme çıktısı · Haziran
Anahtar kavramlar: olay · olasılık spektrumu · az olasılıklı · çok olasılıklı
Öğrenme çıktıları
MAT.5.6.1— Herhangi bir olayın olasılığının 0 (imkânsız) ile 1 (kesin) arasında (0 ve 1 dâhil) olduğunu (olasılık spektrumu) yorumlayabilmeMAT.5.6.2— Olayları az ya da çok olasılıklı şeklinde yapılandırabilme
Temaların sırası MEB programındaki resmî işleniş sırasıdır; dönemlere dağılım MEB'in 2026-2027 matematik çerçeve yıllık planına (ara tatiller 16-20 Kasım ve 8-12 Mart, yarıyıl tatili 25 Ocak – 5 Şubat) göre verilmiştir. Sınıfın hızına göre birkaç hafta kayabilir; kendi okulunuzun yıllık planı esastır.
Öğrencilerin,
kritik ve doğru soru sorma · araştırma yapma · eleştirel düşünme · problem çözme · mantıksal akıl yürütme · soyutlama · analiz etme
becerilerini kazanması amaçlanır. Bunun için bilimsel yöntem adımları önemsenir; iyi bir matematik dersi, öğrencilerin bu yöntemi kendi hayatlarında bir standart hâline getirmelerini hedefler.
Bu sebeple öğrencilerin gözlemlerini, sorularını, merak ettiklerini ve keşfettiklerini matematik defterlerine yazmaları, hatta çizimler yapmaları önemsenir. Beşinci sınıfta buna bir madde daha eklenir: çizimi araçla yapmak. Göz kararı çizilen dikme dikme değildir; pergel ve cetvelle inşa edilen dikme, neden dik olduğunu da anlatır.
Bu yaklaşımda öğretmen, cevap veren ve doğrulayan olmaktan çok soru soran, öğrencilerin fikirlerini merak eden ve üst düzey düşünme becerileri kazanmalarını sağlayan bir rehberdir.
C. Öğretim Stratejileri
Yıl boyunca yararlanılan stratejiler değişse de sık kullanılanlar ve Maarif Modeli kapsamındaki ortak değerler aşağıda özetlenmiştir.
Yaparak-yaşayarak öğrenme
- Somut materyaller: kesir çubukları, birim kareler, onluk taban blokları
- Pergel, cetvel ve açıölçerle inşa
- Günlük hayat problemleri ve modelleme
- Grup çalışmaları ve sınıf tartışmaları
Teknoloji entegrasyonu
- GeoGebra ile dinamik geometri (çokgen, çember, açı)
- Mathigon Polypad gibi dijital manipülatifler
- Elektronik tabloyla veri toplama ve grafik çizme
- Etkileşimli simülasyonlar
Sosyal-duygusal öğrenme
- İletişim becerileri
- İş birliği yapabilme
- Öz düzenleme ve sorumlu karar verme
- Hata yapmayı öğrenmenin parçası görme
Değerler ve okuryazarlıklar
- Adalet, çalışkanlık, dürüstlük, saygı, sorumluluk, tasarruf
- Finansal okuryazarlık (doğal sayılar ve kesirler temasında)
- Dijital ve bilgi okuryazarlığı (istatistik temasında)
- Görsel okuryazarlık (geometri temalarında)
Ç. Veli-Öğretmen İş Birliği
Ödev meselesi
- Öğrencilere farklı zamanlarda yapabilecekleri ev ödevleri verilir; öğretmenler bu ödevlerden velileri de haberdar eder.
- Ödev kaynakları genellikle şunlardır: okulun verdiği ders kitabı, dersteki uygulamalara paralel hazırlanan görevler ve isteyen aileler için kaynak kitap ödevlendirmeleri.
- Ödevler tamamlandıktan sonra öğretmeninizin istediği yolla iletilirse, hangi konuda takıldığı ders öncesinde görülebilir. Bu yüzden öğretmeninizin ödev takibi için önerdiği yöntemi sürdürmek değerlidir.
- Ortaokulun ilk yılında ödev düzeni yeni kuruluyor: birden çok öğretmen, birden çok defter. İlk haftalarda ajanda ya da ödev defteri alışkanlığını birlikte kurmak, yılın geri kalanını kolaylaştırır.
- Ödev yaparken destek veriyorsanız bunu nezaket dairesinde yapmanız ve aşağıdaki "anlatmadan önce sor" yaklaşımını kullanmanız önerilir. "Bunu da mı bilmiyorsun?" gibi yaklaşımlar, yeni okula uyum sağlamaya çalışan bir çocukta ağır iz bırakır.
- Öğrencinin yapamadığı, anlayamadığı ve sizin de destek olamadığınız soruları öğretmenine iletmeniz önemlidir. Bu bir eksiklik değil, dersin akışını sınıfa göre ayarlamayı sağlayan bir sinyaldir.
Evde matematik desteği
Pek çoğumuz test çözerken becerileri gözden kaçırdık. Bu cümleden testin kötü olduğu anlamı çıkmasın; sadece odak soru çözmek ve sınavlardı. "Süreç", pek çok deneyimi içine alan "bütün" görülmüyordu. Beşinci sınıf, bu bütünü kurmak için en uygun yıldır; henüz sınav baskısı yoktur ve merak diridir. Öğrencinin içinde bulunduğu süreci gözden kaçırmayın. Ufacık desteklerle matematikte ilerlemesini sağlayabilirsiniz. Şunu da ifade etmek gerekir: velinin olmadığı bir eğitim-öğretim çoğu zaman mümkün değil.
Tavsiyeler
- Günlük hayat bağlantıları kurun. Bu yılın konuları buna çok uygun: market fişindeki toplam, bir pastanın kaçta kaçı, odanın çevresi ve alanı, haberlerdeki milyonlu sayılar, saat ve takvimdeki açılar.
- Pozitif tutum geliştirin. "Matematik keşfetmeye değer" yaklaşımı; hatayı öğrenmenin parçası olarak görmek; çabayı sonuçtan çok övmek.
- Problem çözme becerisini destekleyin. Acele etmeden düşünme zamanı tanıyın, farklı çözüm yollarını teşvik edin, "Nasıl düşündün?" diye sorun, sonucu tahminle karşılaştırmayı alışkanlık yapın.
- İletişim kurun. Öğretmeninizin belirlediği iletişim kanalını kullanın; soru sormak için sorun büyümesini beklemeyin.
Yapılması önerilenler
- Çocuğunuzun size matematik dersi anlatmasına izin verin.
- Gün içinde neler öğrendiğinizi karşılıklı anlatın.
- Düşünme sürecini dinleyin ve destekleyin.
- "Başka nasıl olabilir?" diye sorun.
- Günlük yaşamdaki matematiği fark etmesini teşvik edin.
Yapılmaması önerilenler
- Doğrudan cevapları vermeyin.
- "Hatalı" yaklaşımları hemen düzeltmeyin.
- Çocuğun yerine problemi çözmeyin.
- Matematik kaygısı yaratmayın.
- Sınav notunu tek ölçüt yapmayın.
D. Değerlendirme Sistemi
e-Okul sisteminde öğrenci değerlendirmesi üç başlıkta yapılır:
- Yazılı sınavlar. Matematik dersinde her dönem iki, yılda toplam dört yazılı yapılır. Yazılılar açık uçlu sorulardan oluşur; her sorunun hangi öğrenme çıktısını ölçtüğü sınav kâğıdında yazar. Öğretmeniniz sınav sonrası soru-çıktı analizini paylaşıyorsa onu isteyin; hangi çıktıda eksik kalındığını görmenin en hızlı yolu budur.
- Projeler. Her öğrenci yıl içinde en az bir dersten proje almak zorundadır. Birden fazla dersten ya da her dönem ayrı ayrı proje almak mümkündür.
- Derse katılım. Her dönem üç derse katılım puanı verilir. Matematik dersi için öğrencinin derse katılımı ve katkısı, performans görevleri ve ev ödevlerini yapıp yapmadığı değerlendirilir.
Çok boyutlu değerlendirme
İyi bir matematik dersinde, imkân ve zaman dâhilinde çok boyutlu değerlendirmeye özen gösterilir: not tek başına bir öğrencinin yılını anlatmaz. İlkokuldan ortaokula geçişte ilk yazılı notu çoğu ailede sürpriz olur; bu normaldir, çünkü ölçülen şey değişmiştir. Sonuç hesabından çok gerekçe ve süreç puanlanmaya başlar.
- Süreç değerlendirme: ödevler, projeler, katılım
- Performans görevleri ve araştırma projeleri
- Yazılı sınavlar ve izleme testleri
- Beceri temelli gözlem: muhakeme, gerekçelendirme, iletişim
E. Hedefler
Uzak hedefler
Çocuğun gelişimi için en anlamlı temel, dünyanın en eski sporu olan düşünmek ve bunun için doğru sorular sorabilmektir.
Ders tasarımlarının özellikle düşünmeye, keşfetmeye ve inşa etmeye yönlendirecek biçimde yapılması esastır. Beşinci sınıfta bu listeye gerekçe ve temsil girer: bir sonucun neden doğru olduğunu söylemek ve aynı niceliği şekil, sayı doğrusu ve sembolle gösterebilmek.
Matematiksel muhakeme
- "Neden böyle oldu?" diye sorgulama
- Tahmin edip sonra doğrulama alışkanlığı
- İddiayı gerekçelendirme, karşı örnek arama
Problem çözme
- Anlama: problemde ne verilmiş, ne isteniyor
- Modelleme: durumu şekil ya da işlemle ifade etme
- Uygulama: planı adım adım yürütme
- Doğrulama: sonucu tahminle ve mantıkla kontrol etme
Yakın hedefler
1. dönem sonunda (Ocak)
- Pergel-cetvelle dikme ve paralel çizebilme, açıölçerle açı ölçebilme
- Çokgen ve çemberin temel özelliklerini söyleyebilme
- Milyonlu sayıları okuyup yazabilme, çok adımlı problemleri çözebilme
- Dikdörtgenin çevresi ve alanı arasındaki ilişkiyi yorumlayabilme
2. dönem sonunda (Haziran)
- Bir kesri şekil, sayı doğrusu, ondalık ve yüzde ile gösterebilme; kesirleri karşılaştırabilme
- Kendi araştırma sorusuyla veri toplayıp grafik çizebilme ve yorumlayabilme
- Eşitliğin korunumunu ve işlem önceliğini açıklayabilme, örüntü kuralı bulabilme
- Bir olayın olasılığını 0-1 spektrumunda konumlandırabilme
- Ortaokul çalışma düzenine (ajanda, çoklu ödev, açık uçlu yazılı) alışmış olma
F. Son Söz
Bu yıl matematik, öğrencilerin sadece hesaplama yapmayı değil; düşünmeyi, sorgulamayı, çizimini araçla yapmayı ve sonucunu gerekçelendirmeyi öğrenecekleri bir alan olacak. Beşinci sınıf, ortaokul matematiğinin kapısıdır; bu kapıdan öğrenci, veli ve öğretmen birlikte geçer.
Matematiksel muhakeme, problem çözme, eleştirel düşünme ve yaratıcılık becerilerini geliştirmek için velinin desteği çok değerlidir. Çocukların matematiği sevmesi ve bu alanda kendilerine güvenmesi, evle okulun aynı yöne bakmasıyla mümkün olur.
Bu izlence Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli 5. sınıf matematik programına ve MEB'in 2026-2027 matematik çerçeve yıllık planına göre hazırlanmıştır; kendi okulunuzun yıllık planı ve öğretmeninizin duyuruları esastır.
Matematik, evrenin dilidir. Çocuklar bu dili öğrendikçe ve düşünme becerilerini geliştirdikçe geleceği şekillendirecekler.