2028 LGS Fen Bilimleri: Bugün Ne Biliyoruz, Ne Beklemeliyiz?

Bu rehberin PDF sürümü: İndir

Sürüm 1.0 - 9 Ağustos 2026

Bu rehber; 2018-2026 yılları arasındaki dokuz LGS sayısal A kitapçığında yer alan 180 fen bilimleri sorusunun, MEB'in merkezî sınav raporlarının, 2024 onaylı Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı'nın ve Mart 2026 tarihli Bağlam Temelli Çoktan Seçmeli Soru Yazım Kılavuzu'nun birlikte incelenmesiyle hazırlanmıştır.

Bu metin bir soru tahmin listesi değildir. Amacı; resmî olarak açıklananları güçlü kanıta dayalı beklentilerden, bunları da henüz bilinmeyenlerden ayırarak öğrencinin bugünden doğru bilgi, deney, model ve kanıt kullanma becerilerine çalışmasını sağlamaktır.

Hedef grup: 2026-2027 eğitim öğretim yılında 7. sınıfta olan ve normal takvimde Haziran 2028 LGS'ye girmesi beklenen ilk Maarif Modeli öğrenci grubu.

Bir Dakikada Rapor

1. 2028 LGS için yeni müfredata uyumlu bir soru modeli hazırlanıyor. MEB, ilk Maarif Modeli grubunun 2028'de bağlam üzerinden becerileri ölçen sorularla karşılaşacağını açıkladı. [1]

2. Bugün için ilan edilmiş bir geçiş sistemi değişikliği yok. Çoktan seçmeli yapı sürüyor; açıklanan temel değişim bilginin yalnızca hatırlanması yerine uygun durumda kullanılmasının ölçülmesi. [1]

3. Fen bilimlerinde bağlam, bilimsel iş yapmayı gerektirecek. Deney düzeneği, gözlem kaydı, tablo, grafik, model, harita, ölçüm veya çevre problemi çözümün gerçek parçası olabilir. Yalnızca uzun bir hikâye bağlam sayılmaz. [2][3]

4. Soru önce öğrenme çıktısı ve süreç bileşeninden başlayacak. Öğrenci yalnızca kavramı biliyor mu değil; değişkeni kontrol ediyor mu, kanıtı seçiyor mu, modelden çıkarım yapıyor mu, tahminini sorguluyor mu soruları önem kazanacak.

5. Geçmiş LGS fen soruları değersiz değildir. 2018-2026 arasındaki 180 soruda deney, değişken kontrolü, bilimsel model, grafik, tablo ve kanıttan çıkarım zaten yaygındır.

6. Ancak geçmiş konu dağılımı 2028 için kopyalanamaz. Yeni 8. sınıf programında basınç bağımsız ünite değildir; ses, elektrik devreleri ve sürdürülebilirlik çıktıları farklılaşmıştır. Eski sorular düşünme davranışını gösterir, kesin tema sayısını göstermez.

7. Fen testi matematik kadar zor görünmemiş, fakat güçlü biçimde ayırt edici olmuştur. Karşılaştırılabilir yedi yılda ortalama madde güçlüğü yaklaşık 0,46'dır. Bu, soru başına doğru cevap oranının ortalama olarak yarıya yakın olduğu anlamına gelir; tek başına öğrenci başarısı yorumu değildir.

8. 7. sınıf; iş-enerji, sistemler, ışık, madde, elektriklenme ve sürdürülebilirlik üzerinden 8. sınıfa bilimsel düşünme köprüsü kurar. Amaç 8. sınıf konularını erkenden bitirmek değil, kanıtla düşünme alışkanlığını kurmaktır.

9. Hata yalnızca bilgi eksiği değildir. Yanlış değişken seçimi, modeli yanlış okuma, veriyi aşırı genelleme, nedensellik kurma ve sonucu kontrol etmeme ayrı ayrı izlenmelidir.

10. En güvenli kaynak sırası resmî kaynaklardır. MEB, kapağında “Maarif Modeli'ne uygundur” yazan her ticari kaynağın gerçekten uygun olmayabileceği konusunda açıkça uyarıda bulunmuştur. [1]

En kısa sonuç: 2028 LGS fen bilimlerinde güçlü öğrenci, yalnızca doğru bilgiyi hatırlayan değil; hangi kanıtın hangi iddiayı ne ölçüde desteklediğini açıklayabilen öğrencidir.

1. Neden Bu Öğrenciler Özel Bir Grup?

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli 2024-2025 eğitim öğretim yılında ortaokul 5. sınıflarda kademeli olarak uygulanmaya başladı. O yıl 5. sınıfta bulunan öğrenciler 2025-2026'da 6. sınıfa geçti; 2026-2027'de 7. sınıfta olacak ve 2027-2028'de 8. sınıfa ulaşacak. Normal takvim sürerse bu grup Haziran 2028'de LGS'ye girecek.

MEB'in 15 Aralık 2025 tarihli açıklamasında, yeni müfredatla başlayan öğrencilerin ilk kez 2028'de LGS ve YKS'ye gireceği; soruların yeni programdaki becerileri bağlam üzerinden ölçecek şekilde modellendiği belirtildi. Örneklerin MEBİ, EBA ve OGM Materyal üzerinden paylaşılacağı da açıklandı. [1]

Bu durum fen bilimleri açısından iki sonuç doğurur:

• Geçmiş LGS soruları; deney düzeneklerinin, görsel modellerin, veri tablolarının ve ayırt edici çeldiricilerin nasıl kullanıldığını gösterir.
• Fakat 2028 sorularının içerik hedefleri yeni programın öğrenme çıktıları ve süreç bileşenleri olacaktır. Eski programdaki ünite sırası veya soru sayısı yeni programa aynen taşınamaz.

Doğru hazırlık bu nedenle “Hangi üniteden kaç soru çıkacak?” sorusundan önce “Bu ünitede öğrenci hangi bilimsel işi yapabilmeli?” sorusunu sormalıdır.

2. Bildiklerimiz, Güçlü Beklentilerimiz ve Belirsizlikler

Bu raporda “resmî” doğrudan MEB belgesine dayanan bilgiyi; “güçlü beklenti” resmî kılavuz, yeni program ve geçmiş soruların kesişimini; “belirsiz” ise henüz kılavuzla ilan edilmemiş ayrıntıyı anlatır.

3. 2026 Soru Yazım Kılavuzu Fen İçin Ne Söylüyor?

Mart 2026 tarihli Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Bağlam Temelli Çoktan Seçmeli Soru Yazım Kılavuzu;

• 12 pilot ilde,
• 4.361 altıncı sınıf öğrencisiyle,
• 10.195 onuncu sınıf öğrencisiyle,
• toplam 14.556 öğrenci üzerinde yürütülen pilot uygulamalar,
• psikometrik analizler ve sesli düşünme görüşmeleri

sonucunda hazırlandı. Fen bilimleri, temel eğitim pilotuna dâhil edilen alanlardan biridir. MEB, kılavuzun merkezî sınav, ortak sınav, okul yazılıları, ders kitapları ve yardımcı materyaller için temel başvuru kaynağı olarak esas alınmasını zorunlu tuttu. [2]

3.1. Alan bilgisi bağlamın anahtarı olacak

Kılavuz, doğru cevabın yalnızca metnin içinde bulunmasını alan becerisini ölçmek için yetersiz sayar. Öğrenci bağlamı okuyacak; fakat çözüme ulaşmak için fen bilgisini ve bilimsel yöntemi kullanacaktır. [3]

Örneğin “ışık rengi bitki büyümesini etkiler mi?” sorusunda yalnızca metinden cümle bulmak yeterli değildir. Öğrenci, ışık rengi dışındaki su, bitki türü, süre ve sıcaklık gibi değişkenlerin neden sabit tutulması gerektiğini bilmelidir.

3.2. Deney sonucu hazır hüküm değil, kanıt üretecek

Kılavuzun fen örneği, bağımsız değişken dışındaki koşulların sabit tutulmadığı hatalı bir deney düzeneğine özellikle dikkat çeker. Beklenen davranış, “sonuç budur” cümlesini kabul etmek değil; deneyin geçerli olup olmadığını sorgulamaktır. [3]

İyi bir soru öğrenciden şunlardan birini isteyebilir:

• uygun karşılaştırma grubunu seçmek,
• bağımlı, bağımsız ve kontrol edilen değişkenleri ayırmak,
• ölçüm tablosundan örüntü bulmak,
• verinin bir iddiayı destekleyip desteklemediğini değerlendirmek,
• modelin yeni kanıtla nasıl değişmesi gerektiğine karar vermek.

3.3. Bağlam çözümün gerçek parçası olacak

Bağlam; deney, gözlem notu, fotoğraf, model, grafik, harita, veri seti, çevre sorunu veya mühendislik tasarımı olabilir. Bağlam çıkarıldığında soru aynı şekilde çözülebiliyorsa işlevsizdir.

Bu nedenle “Bir bilim insanı laboratuvara gitti” diye başlayan, fakat sonunda yalnızca tanım soran metin nitelikli bağlam değildir. Buna karşılık dört deney düzeneğinden geçerli olanı seçmek kısa metinle bile bağlam temelli olabilir.

3.4. Çeldiriciler bilimsel düşünme hatasını gösterecek

Yanlış seçenekler;

• iki değişkeni aynı anda değiştirme,
• korelasyonu nedensellik sanma,
• tek gözlemden kesin genelleme yapma,
• modeli gerçeğin birebir kopyası sanma,
• ölçüm hatasını yok sayma,
• “kanıt yok” ile “olay kesinlikle yok” ifadelerini karıştırma,
• gerekli kontrol grubunu kullanmama

gibi gerçek hata örüntülerinden üretilebilir.

3.5. Aynı uyarıcı farklı süreçleri ölçebilir

Bir veri tablosu üzerinden ilk soru örüntüyü, ikinci soru tahmini, üçüncü soru ise tahminin geçerliğini sorgulatabilir. Ancak sorular birbirine cevap ipucu vermemeli ve birinin doğru cevabı diğerinin ön koşulu olmamalıdır. [3]

4. Bağlam Temelli Fen Sorusu Ne Değildir?

5. 2018-2026 LGS Fen Bilimleri Bize Ne Söylüyor?

Bu incelemede dokuz sayısal A kitapçığındaki fen bölümleri sayfa sayfa görüntülenmiş ve 20'şer soru bulunduğu doğrulanmıştır. Böylece 2018-2026 döneminde 9 x 20 = 180 fen bilimleri sorusu görsel olarak incelenmiştir.

5.1. Fen testi çoğu yıl orta güçlükte ve ayırt edicidir

MEB raporlarında ortalama madde güçlüğü, bir soruyu doğru cevaplayan öğrenci oranının ortalaması gibi okunabilir. Değer yükseldikçe test kolaylaşır. Ayırt edicilik, farklı başarı düzeylerini ayırma gücünü; güvenirlik ise test sonuçlarının iç tutarlılığını gösterir.

Karşılaştırılabilir yedi yılda ortalama güçlük yaklaşık 0,46 düzeyindedir. Bu oran net ortalaması değildir; öğrenciyi, sınıfı veya okulu tek başına değerlendirmek için kullanılamaz. Ayrıca 2020 salgın yılı kapsam koşulları diğer yıllardan farklı olduğundan tarihsel karşılaştırma dikkatle yapılmalıdır. [5][6][8][9]

5.2. Temsil ve deney dili kalıcıdır

Fen sorularının kapladığı sınav sayfaları, görsel ve veri kullanımının zaman içinde sürdüğünü gösterir.

Sayfa sayısı tek başına zorluk ölçüsü değildir. Fakat deney düzenekleri, bilimsel modeller, karşılaştırma tabloları, haritalar ve grafiklerin sınavın yerleşik dili olduğunu açıkça gösterir.

5.3. Tekrar eden bilimsel davranışlar

Dokuz kitapçıkta tekrar tekrar görülen davranışlar şunlardır:

• gözlem ve ölçüm sonuçlarını tablo veya grafikten okuma,
• deneyde değiştirilen, ölçülen ve sabit tutulan koşulları ayırma,
• uygun kontrol veya karşılaştırma grubunu seçme,
• bir modeldeki parçalar ile gerçek sistem arasındaki ilişkiyi kurma,
• farklı kanıtları birlikte kullanarak kesin veya olası sonuç çıkarma,
• verilen iddianın kanıtla desteklenip desteklenmediğini değerlendirme,
• “hangisi kesinlikle söylenir?” sorusunda kanıt sınırını aşmama,
• değişkenlerden biri değiştiğinde sonucun yönünü tahmin etme,
• günlük bir tasarımın kuvvet, enerji, basınç veya elektrik ilkeleriyle nasıl çalıştığını açıklama,
• sürdürülebilirlik kararında birden fazla etkiyi birlikte düşünme.

5.4. 2028 bir kopuş değil, daha açık bir beceri eşleştirmesidir

Geçmiş LGS fen soruları zaten bilimsel muhakeme istemektedir. Yeni olan, soruların yeni programdaki alan becerileri, öğrenme çıktıları ve süreç bileşenleriyle daha sistemli ilişkilendirilecek olmasıdır.

Öğrenci eski bir soruyu çözdükten sonra şu ikinci çalışmayı yapmalıdır:

• Bu soruda hangi bilimsel bilgi gerekliydi?
• Hangi veri veya görsel kanıt işlevi gördü?
• Deneyde hangi değişken değişti, hangisi ölçüldü, hangileri sabit kaldı?
• Sonucum kanıtın izin verdiğinden daha kesin mi?
• Yanlış seçenek hangi kavram yanılgısını veya deney hatasını gösteriyor?

6. Geçmiş Konu Dağılımı Neden 2028 Tahmini Değildir?

2018-2026 LGS soruları dönemin öğretim programına göre yazıldı. 2028 öğrencileri ise 2024 onaylı yeni programın 8. sınıf öğrenme çıktılarına göre değerlendirilecek. Bu nedenle tarihsel soru sayıları yeni tema sayısına çevrilemez.

Geçmiş kitapçıkların en güvenli kullanımı “hangi konudan kaç soru?” saymak değil; fen sorusunun kanıt, model, deney ve çeldirici dilini çalışmaktır.

7. Gelecekteki Bir Fen Sorusunun Muhtemel Anatomisi

Bir sorunun bütün aşamaları aynı ağırlıkta ölçmesi gerekmez. Fakat doğru cevap yalnızca son bilgiden değil, kanıtı seçme ve çıkarımı sınırlandırma adımlarından da etkilenebilir.

Aşama 1 - Bilimsel soruyu tanıma

Öğrenci, araştırılan olayı ve asıl iddiayı belirler. “Bu deney neyi sınamak için yapılmış?” sorusuna cevap verir.

Aşama 2 - Kanıtı ve gerekli bilgiyi seçme

Tablo, grafik, model veya metindeki her bilgi aynı işleve sahip değildir. Öğrenci sonuçla ilgili olan veriyi ayırır; eksik veya çelişkili kanıtı fark eder.

Aşama 3 - Değişkenleri veya modeli yapılandırma

Deneyse bağımsız, bağımlı ve kontrol edilen değişkenler; sistemse parçalar ve ilişkiler; modelse temsil edilen özellikler belirlenir.

Aşama 4 - Bilimsel çıkarım veya tahmin yapma

Öğrenci kanıt ile ön bilgisini birleştirir. Sonucun kesin mi, olası mı veya yetersiz kanıta mı dayandığını ayırır.

Aşama 5 - Sonucu ve yöntemi değerlendirme

Deneyin geçerliği, ölçümün tutarlılığı, modelin sınırlılığı, tahminin geçerliği ve alternatif açıklamalar kontrol edilir.

8. Yeni Programdaki On Üç Fen Bilimleri Alan Becerisi

Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı 13 alan becerisi kullanır. Her ünitede bu becerilerin tamamı bulunmaz; yalnızca programın o ünite için belirttiği beceriler esas alınmalıdır. [4][10]

Bu beceriler konu bilgisinin yerine geçmez. Öğrenci, örneğin yoğunluk bilgisini bilmeden yoğunluk verisinden geçerli tahmin yapamaz. Yeni yaklaşım bilgiyi azaltmak değil, bilgiyi bilimsel eylem içinde kullanmaktır.

9. 7. Sınıf Programı: 8. Sınıfa Bilimsel Düşünme Köprüsü

Yeni 7. sınıf fen programında 36 öğrenme çıktısı ve 144 ders saati bulunur. Bunun 6 saati okul temelli planlamaya ayrılmıştır. [4][10]

9.1. En yüksek kaldıraçlı 7. sınıf alışkanlıkları

Deneyde tek değişken mantığı

Çözünme hızı ve elektriklenme gibi konular; hipotez, uygun karşılaştırma, ölçüm ve kontrol edilen değişkenler için doğal çalışma alanıdır. Öğrenci “hangi düzenek doğru?” sorusundan önce “neden bu iki düzenek karşılaştırılabilir?” sorusunu cevaplamalıdır.

Modeli hem kullanma hem eleştirme

Uzay gözlem aracı, molekül veya sistem modeli; gerçeğin bütün özelliklerini değil seçilen yönlerini temsil eder. Öğrenci modelin neyi gösterdiğini ve neyi göstermediğini açıklayabilmelidir.

Gözlemden çıkarıma geçme

Işık kırılması, iş-enerji ve vücut sistemleri; gözlenen durum ile bilimsel açıklama arasındaki köprüyü kurdurur. “Gördüm” ile “bu nedenle şu sonuca ulaştım” ayrı cümleler olmalıdır.

Sınıflandırma ölçütünü açık söyleme

Madde, element, bileşik, karışım, elektrik yükü veya uzay aracı sınıflandırılırken ölçüt değişirse grup da değişebilir. Sadece ezber liste değil, ölçüt gerekçesi önemlidir.

Bilimsel sorgulamayı çözüme bağlama

Kaynakların tasarruflu kullanımı yalnızca doğru davranış listesi değildir. Sorunun verisini toplama, paydaşları düşünme, çözümün etkisini tahmin etme ve sonucu değerlendirme sürecidir.

10. 6'dan 7'ye, 7'den 8'e Beceri Köprüsü

Bu köprü 8. sınıf içeriğini 7. sınıfta erkenden öğretmek anlamına gelmez. Amaç, yeni içerikle karşılaşıldığında kullanılacak deney, model, çıkarım ve sorgulama alışkanlıklarını önceden sağlamlaştırmaktır.

11. Görülmesi Güçlü Olası Soru Aileleri

Aşağıdaki başlıklar kesin soru tahmini değildir. Resmî kılavuzun ilkeleri, yeni program ve geçmiş kitapçıkların ortak yönleridir.

11.1. Deney geçerliğini değerlendirme

Bir deney düzeneğinde aynı anda iki koşul değişebilir, ölçüm aracı uygun olmayabilir veya kontrol grubu eksik olabilir. Öğrenciden hatayı bulması ya da düzenek çiftini seçmesi istenebilir.

Çalışma biçimi: Her deneyde “değiştirilen - ölçülen - sabit tutulan” üç sütununu doldur.

11.2. İddia - kanıt - gerekçe

Bir iddia, gözlem ve bilimsel bilgi birlikte verilebilir. Öğrenci en güçlü kanıtı seçer ve kanıtın iddiayı neden desteklediğini açıklar.

Çalışma biçimi: Cevabı üç cümleyle yaz: İddiam, kanıtım, bu kanıtın anlamı.

11.3. Modeli seçme veya yeni kanıtla geliştirme

Tutulma, DNA, atom, devre, madde döngüsü veya basit makine modeli verilebilir. Öğrenci modelin hatalı parçasını bulur ya da yeni kanıta göre değişikliği seçer.

Çalışma biçimi: Her model için “temsil ediyor - temsil etmiyor - varsayıyor” notu tut.

11.4. Tablo, grafik ve şema arasında geçiş

Ölçümler tabloda, sonuç grafikte veya ilişkiler şemada gösterilebilir. Öğrenci aynı kanıtın farklı temsillerini eşleştirir.

Çalışma biçimi: Deney tablosundan grafik çiz; grafiği tek cümlelik örüntüye çevir.

11.5. Veriye dayalı tahmin ve geçerlik kontrolü

Bir eğilimden sonraki değer veya çevresel sonuç tahmin edilir. Ardından tahminin hangi koşullarda geçerli olduğu sorgulanır.

Çalışma biçimi: Tahminden sonra mutlaka “Bu tahmin şu koşullar sürerse geçerlidir” cümlesini tamamla.

11.6. Sınıflandırma ölçütü ve sınır durum

Öğrenci nesneleri yalnızca isimlerine göre değil, verilen özelliklere göre ayırır. Bir nesnenin neden belirli gruba girdiğini gerekçelendirir.

Çalışma biçimi: Aynı nesne grubunu iki farklı ölçüte göre yeniden sınıflandır.

11.7. Sistem içinde neden-sonuç ağı

Besin ağı, vücut sistemi, elektrik devresi veya madde döngüsünde bir parçanın değişmesi diğerlerini etkiler. Tek yönlü ezber yerine ilişki ağı okunur.

Çalışma biçimi: “Bu artarsa doğrudan ne, dolaylı olarak ne değişir?” sorusunu sor.

11.8. Sürdürülebilirlik çözümünü çoklu ölçütle seçme

Maliyet, uygulanabilirlik, atık azalması, enerji kullanımı veya canlılara etkisi birlikte verilebilir. En iyi çözüm tek bir ölçüte göre değil, bütün koşullarla değerlendirilir.

Çalışma biçimi: Çözüm seçeneklerini etki - maliyet - süre - risk tablosunda karşılaştır.

11.9. Ortak uyarıcıya bağlı bağımsız sorular

Aynı deney veya veri seti üzerinden biri örüntü, biri tahmin, biri yöntem değerlendirmesi isteyen sorular gelebilir.

Çalışma biçimi: Bir tabloya kendin üç farklı soru yaz; soruların cevapları birbirine ipucu vermesin.

12. Öğrenci İçin Hazırlık Sistemi

12.1. Altı adımlı fen çözüm rutini

1. Soruyu tanı: Araştırılan olay veya iddia nedir?
2. Kanıtı seç: Hangi veri, görsel veya bilgi gerçekten gerekli?
3. Değişkeni/modeli kur: Neler değişiyor, ölçülüyor veya ilişkilendiriliyor?
4. Fen bilgisini kullan: Hangi kavram ya da ilke bu durumu açıklar?
5. Çıkarım yap: Kanıtın izin verdiği sonucu söyle; kesinlik düzeyini aşma.
6. Kontrol et: Alternatif açıklama, eksik veri veya deney hatası var mı?

12.2. Hata defterini bilimsel düşünme günlüğüne dönüştürme

Ay sonunda yalnızca nete değil hata dağılımına bakılmalıdır. Örneğin bilgi hatası az, değişken hatası yüksekse çözüm daha çok konu özeti değil deney karşılaştırma çalışmasıdır.

12.3. Haftalık dengeli çalışma örneği

• İki kısa bilgi çalışması: kavram, birim, ilişki ve temel örnekler.
• Bir deney analizi: değişkenleri, kontrolü, ölçümü ve geçerliği yazma.
• Bir model çalışması: bir modeli çizme, açıklama veya eleştirme.
• Bir veri görevi: tablo-grafik-şema dönüşümü ve tahmin.
• Bir açıklama görevi: iddia-kanıt-gerekçe biçiminde sözlü ya da yazılı anlatma.
• Bir karışık mini uygulama: süre farkındalığı ve hata kodlama.

12.4. Hız nasıl geliştirilir?

Hızın güvenli sırası şöyledir:

1. kavramı doğru bilme,
2. bilimsel soruyu doğru tanıma,
3. kanıt ve değişkenleri doğru düzenleme,
4. gerekçeli çıkarım yapma,
5. tekrar yoluyla akıcılık.

Yanlış deneyi hızlı seçmek başarı değildir. 7. sınıfta önce düşünme düzeni kurulmalı, süre baskısı kademeli artırılmalıdır.

13. Veli İçin Yol Haritası

13.1. “Kaç net?” yerine sorulabilecek sorular

• Bu soruda hangi kanıtı kullandın?
• Deneyde ne değişti, ne ölçüldü, neler aynı kaldı?
• Bu sonuç kesin mi, olası mı? Neden?
• Model hangi özelliği gösteriyor, hangisini göstermiyor?
• Yanlış seçeneklerden biri sana neden doğru göründü?
• Sonucu başka hangi açıklama etkileyebilir?

13.2. Kaynak sayısı değil kaynak niteliği

Fen kaynağı seçerken şu ölçütlere bakılabilir:

• öğrenme çıktısı ve yaş düzeyiyle uyum,
• deney ve değişkenlerin bilimsel doğruluğu,
• tablo, grafik ve modellerin okunaklı olması,
• çeldiricilerin gerçek kavram yanılgılarını yansıtması,
• çözümün yalnızca doğru şıkkı değil gerekçeyi açıklaması,
• bilgi ile beceri sorularının dengesi.

Öncelik, yayımlandıkça MEB'in resmî örneklerine verilmelidir. Ticari kaynaklar resmî örneklerle karşılaştırılarak seçilmelidir.

13.3. Sağlıklı başarı göstergeleri

• Deneyde kontrol edilen değişkenleri daha hızlı fark etme,
• Grafiği yalnızca okumayıp eğilimi cümleyle açıklama,
• “Bu veri yetmez” diyebilme,
• Model ile gerçek sistem arasındaki farkı söyleme,
• Yanlışını kavram, değişken veya çıkarım hatası olarak ayırma,
• Çözümünü kanıtla savunabilme,
• Zor soruda paniğe kapılmadan veri ve iddiayı düzenleme.

13.4. Kaçınılması gereken baskılar

• Her uzun soruyu nitelikli, her kısa soruyu değersiz görmek,
• 8. sınıf konularını 7. sınıfta erkenden tüketmeye çalışmak,
• Her yanlışta kaynak veya kurs değiştirmek,
• Sadece deneme sayısı ve net üzerinden konuşmak,
• Bilimsel açıklamayı ezber cümleye indirgemek,
• “Fen zekân yok” gibi kalıcı etiketler kullanmak.

Veli için temel görev, çocuğun yerine cevabı bulmak değil; merak etmenin, kanıt aramanın ve yanlış hipotezden öğrenmenin güvenli olduğu çalışma ortamını korumaktır.

14. Öğretmen, Öğrenci ve Veli İçin Ortak İzleme Tablosu

Ayda bir kez aşağıdaki alanlar 1-4 arasında değerlendirilebilir.

Bu tablo not vermek için değil, bir sonraki ayın çalışma hedefini seçmek için kullanılmalıdır.

15. Sık Sorulan Sorular

2028 LGS kesinlikle daha mı zor olacak?

Hayır. Bugün böyle bir resmî açıklama yoktur. Beceri ve bağlam odaklı soru otomatik olarak daha zor değildir. Zorluk; gereken bilgi, kanıt sayısı, deney yapısı, adım sayısı, çeldiriciler ve süreyle birlikte oluşur.

Tüm sorular deney sorusu mu olacak?

Hayır. Program; gözlem, sınıflandırma, tahmin, model, çıkarım, kanıt, deney ve sorgulama dâhil farklı beceriler içerir. Kısa bir model sorusu veya veri yorumu da nitelikli olabilir.

Eski LGS fen soruları çözülmeli mi?

Evet. Deney geçerliği, model okuma, grafik yorumlama ve çeldirici analizi için çok değerlidir. Ancak eski sorular yeni 8. sınıf konu dağılımının kesin göstergesi değildir.

PISA ve TIMSS fen soruları yararlı mı?

Yaş düzeyine ve programa uygun seçilmiş örnekler; veri, kanıt ve muhakeme için yararlıdır. Fakat bunlar LGS'nin yerine geçmez. Öncelik yeni program ve MEB'in resmî örnekleridir.

Çok soru çözmek mi, az soruyu derin incelemek mi?

Temel kavram ve bilgi için düzenli tekrar; deney, model ve kanıt soruları için derin analiz gerekir. En iyi program ikisini dengeler.

Fen için matematik ve okuma önemli mi?

Evet. Ölçüm, oran, grafik ve değişken ilişkileri matematiksel; yönerge ve kanıt sınırını anlama ise dilsel dikkat gerektirir. Ancak amaç fen sorusunu Türkçe veya matematik testine çevirmek değil, bu araçları bilimsel açıklama için kullanmaktır.

2026'daki 20 soru ve 80 dakika 2028 için kesin mi?

Hayır. 2026 sayısal bölümünde 20 matematik ve 20 fen sorusu için toplam 80 dakika uygulanmıştır. Bu yapı 2028 için yalnızca geçici referanstır; kesin bilgi 2028 başvuru ve uygulama kılavuzuyla belli olacaktır. [6][7]

16. 2027 Güncellemesinde Ne Yapacağız?

Önerilen sürüm düzeni:

• Sürüm 1.0 - Ağustos 2026: Resmî çerçeve, 2018-2026 analizi ve sekiz özgün soru.
• Sürüm 1.1 - Eğitim yılı içinde: 7. sınıf öğrenci verileri ve sınıf içi uygulamalar.
• Sürüm 2.0 - 2027 LGS ve yeni resmî örnekler sonrasında.
• Sürüm 3.0 - 2028 LGS uygulama kılavuzu yayımlandığında nihai hazırlık rehberi.

17. Sekiz Özgün Soruyla Yeni Fen Soru Dilini Anlamak

Bu bölümdeki sorular, 6. sınıfı tamamlayıp 7. sınıfa geçen bir öğrencinin öğrenmiş olması beklenen içerikle hazırlanmıştır. Zorluk 8. sınıf bilgisinden değil; kanıtı seçme, değişkenleri kontrol etme, model kullanma, veriden tahmin etme ve sonucu değerlendirmeden gelir.

Bunlar MEB tarafından yayımlanmış veya 2028 LGS'de çıkacağı iddia edilen sorular değildir. Resmî programdaki öğrenme çıktıları ve süreç bileşenlerini somutlaştırmak amacıyla hazırlanmış özgün eğitim örnekleridir.

17.1. Soru 1 - Tutulma Modelinden Kanıta Uygun Çıkarım

Program eşleştirmesi

Bir gözlem kulübü iki gök olayı için aşağıdaki kayıtları tutuyor.

Bu kayıtların bilimsel olarak en uygun değerlendirmesi hangisidir?

Doğru cevap: B. K olayında Ay, Güneş ile Dünya arasındadır ve Güneş tutulması oluşur. L olayında Dünya, Güneş ile Ay arasındadır ve Dünya'nın gölgesi Ay'a düşer; bu Ay tutulmasıdır.

Çeldiriciler neyi görünür kılıyor?

• A: Gök cisimlerinin sırasını bilip tutulma adlarını ters eşleştirme.
• C: Gündüz-gece bilgisini tek fark sanıp gölgeyi oluşturan cismi göz ardı etme.
• D: Her tutulmada Dünya'nın gölgesinin Ay'a düştüğünü sanma.

Neden programla uyumlu? Öğrenci ezber tanımı değil, iki modeldeki sıra ve gözlem kanıtını birlikte kullanarak tutulma türünü değerlendiriyor.

Kolaylaştırma: Her olayın yanına basit bir ok çizimi ekleyin. Zorlaştırma: Ay yörüngesinin eğikliğiyle ilgili ek kanıt verip tutulmaların neden her ay gerçekleşmediğini sordurun.

17.2. Soru 2 - Geçerli Deney Çiftini Seçme

Program eşleştirmesi

Bir öğrenci, başlangıçta duran oyuncak arabalara zıt yönlerde kuvvet uygulayarak dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetlerin harekete etkisini karşılaştıracaktır.

Amaç için hangi iki düzeneğin karşılaştırılması en uygundur?

Doğru cevap: A. K ve L'de araba, kütle ve zemin aynıdır. Yalnızca bileşke kuvvetin sıfır olup olmaması değişir. K'de kuvvetler dengelenmiş, L'de dengelenmemiştir.

Çeldiriciler neyi görünür kılıyor?

• B: Kuvvet durumu ile birlikte zemini de değiştirerek sonucun nedenini belirsizleştirme.
• C: İki düzenekte de kuvvetler dengelenmemişken yalnız zemini karşılaştırma.
• D: İki düzenekte de kuvvetler dengelenmişken kütleyi değiştirme.

Neden programla uyumlu? Soru, bileşke kuvvet hesabından öte geçerek tek değişkenli geçerli karşılaştırmayı seçtiriyor.

Kolaylaştırma: Zemin ve kütle sütunlarını bütün düzeneklerde aynı yapın. Zorlaştırma: Öğrenciden K ve L için beklenen hareketi gerekçesiyle yazmasını isteyin.

17.3. Soru 3 - Çimlenme Hipotezinde Değişken Kontrolü

Program eşleştirmesi

Bir öğrenci “Su miktarı tohumların çimlenmesini etkiler.” hipotezini sınamak için aşağıdaki düzenekleri hazırlıyor. Bütün düzenekler yedi gün gözlenecektir.

Hipotezi sınamak için en uygun karşılaştırma hangisidir?

Doğru cevap: A. K ve L'de tohum sayısı, ortam türü, sıcaklık, ışık ve süre aynıdır; yalnızca su miktarı değişir. Böylece çimlenmedeki fark suyla ilişkilendirilebilir.

Çeldiriciler neyi görünür kılıyor?

• B: Ortam türünün de değiştiğini fark etmeme.
• C: Çok sayıda değişkenin aynı anda değişmesini göz ardı etme.
• D: “Ne kadar çok fark, o kadar iyi deney” yanılgısı.

Neden programla uyumlu? Öğrenci, hipotezi sınanabilir hâle getirmek için bağımsız değişken dışındaki koşulları kontrol ediyor.

Kolaylaştırma: Yalnız K, L ve M düzeneklerini verin. Zorlaştırma: Su miktarını 0, 2, 5 ve 8 mL yapan dört geçerli düzenek tasarlatın.

17.4. Soru 4 - Yansıma Verisiyle İddiayı Açıklama

Program eşleştirmesi

Bir öğrenci düz aynaya gönderilen ışının normalle yaptığı açıyı ve yansıyan ışının normalle yaptığı açıyı ölçüyor.

Ölçüm aracının 1° hata payı olduğu bilindiğine göre aşağıdaki açıklamalardan hangisi verilerle en güçlü biçimde desteklenir?

Doğru cevap: B. Dört denemede açı çiftleri eşit veya 1° farklıdır. Bu fark ölçüm aracının hata payı içindedir; veriler gelme ve yansıma açılarının eşitliğiyle uyumludur.

Çeldiriciler neyi görünür kılıyor?

• A: Tablodaki iki sütunun birlikte arttığını gözden kaçırma.
• C: Bazı farkların -1°, bazılarının +1° olduğunu görmeden tek yönlü kural çıkarma.
• D: Ölçüm belirsizliğini “veri kullanılamaz” biçiminde yorumlama.

Neden programla uyumlu? Öğrenci, tek ölçümü seçmek yerine bütün veri setini ve hata payını kullanarak bilimsel açıklama yapıyor.

Kolaylaştırma: Hata payı olmadan tam eşit ölçümler verin. Zorlaştırma: Bir aykırı ölçüm ekleyip tekrar ölçülmesi gereken denemeyi sordurun.

17.5. Soru 5 - Yoğunluktan Bilimsel Tahmin

Program eşleştirmesi

Eşit hacimde üç sıvının kütleleri ölçülüyor.

Yoğunluğu 0,9 g/mL olan küçük bir cisim, yoğunluğu kendisinden büyük sıvıda yüzer; küçük sıvıda batar.

Buna göre cismin sıvılardaki durumu için doğru tahmin hangisidir?

Doğru cevap: A. Yoğunluklar K için 40/50 = 0,8; L için 50/50 = 1,0; M için 60/50 = 1,2 g/mL'dir. Cisim K'den daha yoğun olduğu için batar; L ve M'den daha az yoğun olduğu için yüzer.

Çeldiriciler neyi görünür kılıyor?

• B: Kütleyi yoğunluk sanma veya yüzme-batma kuralını ters kurma.
• C: L sıvısının yoğunluğunu hesaplamadan yalnız en büyük kütleye bakma.
• D: Büyük yoğunlukta cismin batacağını sanma.

Neden programla uyumlu? Hesaplama son amaç değildir; ölçüm verileri yeni bir durumda yüzme-batma tahminine dönüştürülür.

Kolaylaştırma: Sıvı yoğunluklarını hazır verin. Zorlaştırma: Yoğunluğu 1,0 g/mL olan ikinci bir cisim ekleyip askıda kalma durumunu tartıştırın.

17.6. Soru 6 - Ampul Parlaklığı İçin Kontrollü Deney

Program eşleştirmesi

Bir öğrenci “İletken telin uzunluğu ampul parlaklığını etkiler.” hipotezini sınayacaktır. Ampul ve bağlantılar bütün düzeneklerde özdeştir.

Hipotezi sınamak için hangi düzenekler karşılaştırılmalıdır?

Doğru cevap: A. K ve L'de telin maddesi, kalınlığı ve pil sayısı aynıdır; yalnız tel uzunluğu değişir. Böylece parlaklık farkı tel uzunluğuyla ilişkilendirilebilir.

Çeldiriciler neyi görünür kılıyor?

• B: Uzunlukla birlikte tel maddesini de değiştirme.
• C: Uzunluk aynıyken yalnız tel maddesini sınama.
• D: Kalınlık ve pil sayısını da değiştirerek sonucu belirsizleştirme.

Neden programla uyumlu? Öğrenci devre bilgisini, tek bağımsız değişkenli deney seçmek için kullanıyor.

Kolaylaştırma: Yalnız üç düzenek verin. Zorlaştırma: Uzunluk, kalınlık ve pil sayısını ayrı ayrı sınayacak üç deney çifti tasarlatın.

17.7. Soru 7 - Biyoçeşitlilik Verisinden Sınırlı Tahmin

Program eşleştirmesi

Bir sulak alanda dört yıl boyunca su kirliliği indeksi ve gözlenen kuş türü sayısı kaydediliyor. İndeks büyüdükçe kirlilik artmaktadır.

2026'da kirlilik indeksinin 80 olması bekleniyor. Verilere dayalı en bilimsel tahmin hangisidir?

Doğru cevap: B. Dört yıllık veride kirlilik arttıkça gözlenen tür sayısı azalmaktadır. Bu örüntü azalma tahminini destekler; fakat tek başına kesin neden-sonuç ve kesin sayı vermez.

Çeldiriciler neyi görünür kılıyor?

• A: Eğilimi sınırın ötesine taşıyıp kesin ve aşırı tahmin yapma.
• C: Veriyle çelişen, kanıtsız uyum açıklaması üretme.
• D: Düzenli örüntüyü bütünüyle yok sayma.

Neden programla uyumlu? Öğrenci veriden tahmin yaparken tahminin sınırını ve alternatif etkenleri de değerlendiriyor.

Kolaylaştırma: Yalnız “artar - azalır” yönünü sorun. Zorlaştırma: Yağış ve göç verisi ekleyip hangi ek kanıtın tahmini güçlendireceğini sordurun.

17.8. Soru 8 - Çevre Çözümünü Çoklu Ölçütle Seçme

Program eşleştirmesi

Bir okul, haftalık atık miktarını azaltmak için tek bir uygulama seçecektir. Bütçe en fazla 6.000 TL'dir. Uygulama en geç iki haftada başlamalı ve haftada en az 10 kg atığı doğrudan azaltmalıdır.

Bütün koşulları sağlayan en uygun çözüm hangisidir?

Doğru cevap: C. Kompost sistemi 6.000 TL bütçe sınırının altındadır, iki haftada başlar ve haftada 12 kg azalma sağlayarak bütün koşulları karşılar.

Çeldiriciler neyi görünür kılıyor?

• A: Yalnız en düşük maliyeti dikkate alma.
• B: Bütçe ve süreyi sağlayıp en az 10 kg koşulunu kaçırma.
• D: En yüksek etkiyi seçerken bütçe ve süre sınırlarını göz ardı etme.

Neden programla uyumlu? Öğrenci çevre problemini tek sloganla değil, etki, maliyet ve uygulanabilirlik verilerini birlikte değerlendirerek çözüyor.

Kolaylaştırma: Başlama süresi sütununu kaldırın. Zorlaştırma: İki uygulamanın birlikte seçilebildiği yeni bir bütçe verip en yüksek toplam azaltımı buldurun ve yan etkileri tartıştırın.

17.9. Öğretmen İçin Kullanım Notu

Bu soruların asıl değeri yalnızca doğru seçenekte değildir. Uygulama sonrasında öğrenciden şu cümleleri tamamlaması istenebilir:

1. Soruda araştırılan bilimsel durum şuydu: ...
2. Kullandığım kanıt şuydu: ...
3. Kontrol edilmesi gereken değişken şuydu: ...
4. Çıkarımımın kesinlik düzeyi şudur: ...
5. Yanlış seçeneklerden biri şu düşünme hatasını gösteriyor: ...

Öğretmen sınıf verisini toplarken yalnız A-B-C-D dağılımını değil; bilgi, kanıt, değişken, model, çıkarım ve kontrol hata kodlarını da kaydedebilir.

18. Sonuç: Bugünden Ne Yapmalıyız?

2028 LGS fen bilimleriyle ilgili bugün sahip olduğumuz en güçlü bilgi, sınavın “daha uzun metin” sınavına değil; bilgiyi kanıt, model, deney ve gerçek problem içinde kullanma sınavına doğru hazırlanıyor olmasıdır.

Bu hazırlığın merkezinde şunlar bulunmalıdır:

• Temel fen kavramlarını doğru ve ilişkili öğrenmek,
• Deneyde değişkenleri ve kontrol grubunu ayırmak,
• Tablo, grafik, şema ve model arasında geçiş yapmak,
• Gözlem ile çıkarımı birbirinden ayırmak,
• Bir iddianın hangi kanıtla ne ölçüde desteklendiğini açıklamak,
• Tahminin geçerli olduğu koşulları sorgulamak,
• Modelin sınırlılıklarını görmek,
• Çeldiricilerin arkasındaki kavram ve yöntem hatasını bulmak,
• Çevre ve tasarım problemlerini çoklu ölçütle değerlendirmek,
• Resmî kaynakları merkeze almak.

Bu nedenle 7. sınıfta amaç 8. sınıfı erkenden tüketmek değildir. Amaç, 8. sınıf içeriğini ve 2028'in beceri temelli sorularını taşıyabilecek bilimsel düşünme düzenini kurmaktır.

Öğrencinin kazanması gereken temel alışkanlık şudur: “Cevabım nedir?” sorusundan önce “Bu cevabı hangi kanıtla ve hangi koşullarda savunabilirim?” diye sormak.

Kaynaklar ve Yöntem Notu

[1] MEB, 15 Aralık 2025. YKS ve LGS'de Yeni Müfredata Uyumlu Soru Modeli 2028'de Hayata Geçecek. 2028'in ilk grup olduğu; bağlam ve beceri temelli sorular, çoktan seçmeli yapının sürmesi, yalnız program içeriğinin sorulması ve resmî örneklerin paylaşılması hakkındaki açıklamalar.

https://www.meb.gov.tr/yks-ve-lgsde-yeni-mufredata-uyumlu-soru-modeli-2028de-hayata-gececek/haber/39265/tr

[2] MEB Ortaöğretim Genel Müdürlüğü, 1 Nisan 2026. Ölçme ve Değerlendirme Sisteminde Köklü Değişiklikler İçeren Soru Yazım Kılavuzu Hazırlandı. Pilot çalışma ve kılavuzun merkezî sınavlarda temel başvuru kaynağı olması.

https://ogm.meb.gov.tr/www/olcme-ve-degerlendirme-sisteminde-koklu-degisiklikler-iceren-soru-yazim-kilavuzu-hazirlandi/icerik/2527

[3] MEB, Mart 2026. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Bağlam Temelli Çoktan Seçmeli Soru Yazım Kılavuzu.

https://tymm.meb.gov.tr/upload/kilavuz/coktan-secmeli-soru-yazim-kilavuzu.pdf

[4] MEB Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı (3-8).

https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/2025825154137627-fen%20bilimleri.pdf

[5] MEB ODSGM. Liselere Geçiş Sistemi Raporları arşivi. 2018-2026 test istatistikleri için kullanılmıştır.

https://odsgm.meb.gov.tr/www/liselere-gecis-sistemi-raporlari/kategori/94

[6] MEB ODSGM, 10 Temmuz 2026. 2026 LGS Kapsamında Merkezî Sınav Raporu.

https://odsgm.meb.gov.tr/www/2026-lgs-kapsaminda-merkezi-sinav-raporu/icerik/1695

[7] MEB ODSGM. 2018-2026 sayısal bölüm A kitapçıkları. Yerel arşivdeki dokuz kitapçığın fen sayfaları ve toplam 180 soru görsel olarak incelenmiştir.

https://odsgm.meb.gov.tr/www/lgs-kapsamindaki-merkezi-sinavin-soru-kitapciklari-ve-cevap-anahtarlari-yayimlandi/icerik/1678/

[8] MEB ODSGM, 2025. 2025 LGS Kapsamında Merkezî Sınav Raporu. 2024 ve 2025 fen ayırt edicilik ve güvenirlik değerleri ile 2025 test istatistikleri.

[9] MEB ODSGM, 2018-2022. İlgili yılların merkezî sınav raporları. Fen bilimleri alt testi güçlük, ayırt edicilik ve güvenirlik değerleri.

[10] MEB Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı, 2024. Kullanıcı tarafından sağlanan onaylı Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı (3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). Özgün soruların öğrenme çıktıları, süreç bileşenleri ve beceri eşleştirmeleri bu belgenin 6. sınıf bölümünden alınmıştır.

Yöntem ve sınırlılıklar

• 2018-2026 sayısal A kitapçıklarının fen bölümleri yüksek çözünürlükte sayfa görüntülerine dönüştürülmüş ve 180 soru görsel olarak incelenmiştir.
• Tarihsel incelemede soru davranışları betimlenmiş; 2028 için ünite veya soru sayısı tahmini yapılmamıştır.
• İstatistikler MEB raporlarından alınmıştır. Raporlama biçimleri yıllar arasında aynı değildir; karşılaştırılabilir olmayan hücreler boş bırakılmıştır.
• 2023 için kaynak setinde karşılaştırılabilir fen alt test tablosu bulunmadığından değer uydurulmamıştır.
• 2024 ortalama güçlük değeri kaynak setinde sayısal tablo olarak verilmediğinden boş bırakılmış; ayırt edicilik ve güvenirlik değerleri 2025 raporundaki karşılaştırma tablolarından alınmıştır.
• 2020 salgın yılı sınav kapsamı farklı olduğundan yıllar arası yorumlarda bu koşul dikkate alınmalıdır.
• Sayfa sayısı, temsil yoğunluğunu betimleyen yardımcı bir göstergedir; tek başına soru zorluğu değildir.
• Özgün sorularda yalnız soruda gerçekten gözlenen süreç bileşenleri yazılmış; programda bulunmayan yeni alan becerisi kodu üretilmemiştir.
• 2028 başvuru ve uygulama kılavuzu yayımlandığında soru sayısı, süre, katsayı ve puanlamaya ilişkin bütün ifadeler yeniden kontrol edilmelidir.

Hazırlanma tarihi: 9 Ağustos 2026
Sürüm: 1.0
Bir sonraki ana gözden geçirme: 2027 LGS kitapçığı ve raporu yayımlandıktan sonra